Hijyen Ve Sanitasyon: Kir ve Kirlenme

Kirin tanımını, üzerinde bulunduğu varlığa göre yapmak gerekir. Kişiler açısından değerlendirilirse insanın anatomik olarak vücudunda bulunan ter ve yağ bezlerinden salgılanan salgılar, vücuttan metabolizma artığı olarak dışarıya atılan toksik ve artık maddelerle, vücuda çevreden gelen fiziksel, kimyasal, biyolojik, mikrobiyolojik özellikte istenmeyen ve uzaklaştırılması gereken sağlığa zararlı yabancı maddelere kir denir. Yüzey, mekân veya çevre açısından değerlendirilirse bulunduğu yüzeyin, mekânın veya çevrenin görüntüsünü olumsuz etkileyen, hijyenik kalitesini düşüren, kimyasal ve mekanik olarak bulunduğu yere zarar verebilen, ortamda istenmeyen diğer ajanların üremesine de uygun ortam oluşturabilen materyallere kir adı verilir. Mekân, ortam veya kişilerin bu kirlere maruz kalmasına da kirlenme adı verilir. Kirli olan bir yerden, başka bir yere kirlerin taşınmasına da kontaminasyon (bulaşma) adı verilir. Kontaminasyon kelimesi daha çok enfektif ajanların bulaşması ile ilgili olgularda kullanılmaktadır. Kirler yapısal özellikleri itibariyle organik ya da inorganik özellikte olabilirler. Bu özellikleri kirlerin kolaylıkla bulundukları yerden temizlenip temizlenemeyeceğini belirler. Herhangi bir yüzeyde bulunması istenmeyen her türlü kalıntı kirdir. Kirler katı, yarı katı veya sıvı hâlde olabilirler. Mikroskobik büyüklükte veya çıplak gözle görülebilirler. Kirleri kaynaklarına, yapışma şekillerine, çözünebilme durumlarına, oluşturdukları ajanlara göre olmak üzere dört şekilde incelemek mümkündür. Kirlerin bu şekilde tanımlanarak açıklanmaları, temizlik işlemlerinde en etkili yöntem ve temizlik ürününün tercih edilmesinde, temizlik süresinin belirlenmesinde yardımcı olur.

1- Kaynaklarına Göre Kirler: Oluştukları kaynaklarına göre kirler organik kirler ve inorganik kirler olarak ikiye ayrılırlar.

1.1. Organik Kirler: Canlı vücudunda üretilebilen maddelerin oluşturduğu kirlerdir. Canlı organizma tarafından üretilen (protein, karbonhidrat, yağlar) kan, idrar, dışkı gibi atık ve tehlikeli olabilecek kirler ile şeker, nişasta, hayvansal ve bitkisel yağlar gibi karışık kirler organik kirlere örnek verilebilir.

1.2. İnorganik Kirler: Canlı organizma tarafından üretilmeyen, endüstriyel üretim esnasında oluşan, atmosfere de yayılabilen ve kirlilik oluşturan her türlü madde, toz ve partikül inorganik kirdir. İnorganik kirlere metal ve ağır metaller, fabrika artıkları, kireç, tuz kalıntıları, pas ve yakıt artıkları örnek verilebilir.

2- Yüzeylere Yapışmasına Göre Kirler:

2.1. Serbest Kirler: Bulundukları ortama ve yüzeye yapışmayan kolaylıkla giderilebilen kirlerdir.

• Kaba Kirler: Kâğıt parçası, çöpler, sigara izmaritleri gibi.

• İnce Kirler: Toz, kül, saç, kıl gibi.

2.2. Bağlı Kirler: Bulundukları yerden kolaylıkla giderilemeyen veya hiç giderilemeyen kirlerdir. Yağlı boya, cila, yapıştırıcı madde, yağlar ve diğer lekeler.

3- Çözünebilirliğine Göre Kirler:

3.1. Su veya sulandırılmış diğer temizlik maddeleri ile temizlenen kirler: Kan, dışkı, idrar gibi.

3.2. Çözücü veya çözücü madde içeren ürünlerle temizlenen kirler: Bitkisel ve hayvansal yağlar, cila, boya, ciklet, katran ve çeşitli yapıştırıcılar.

3.3. Su veya çözücülerle temizlenemeyen kirler: Bu gruptaki kirler bulundukları yüzeyin yapısını değiştirirler. Demir ve demir alaşımlı metallerin paslanması, diğer metallerin oksitlenmesi gibi durumlarda su veya çözücüler bu kirleri gideremezler. Bunun için ovma, zımparalama gibi mekanik yöntemlerin uygulanması gereklidir.

4- Ajanlara Göre Kirler: Kirlerin yapısal özelliklerine göre yapılan sınıflandırmadır. Bu sınıflandırma gıdaların kirlenmesine risk oluşturan durumlarının belirlenmesinde ve güvenilirliklerinin tanımlanmasında çok kullanılmaktadır. 3 farklı grupta incelenir.

4.1. Fiziksel Kirler: Cam malzeme, metal parçaları.

4.2. Kimyasal Kirler: İlaçlar, kimyasal içerikli solüsyonlar, tarım ilaçları, fazla miktarda gıda katkı maddeleri, gıda maddelerinin bulundukları kaplardan çözünme ile geçen metal kalıntıları.

4.3. Mikroorganizmalar: Virüs, bakteri, parazit ve mantarlar.

Bir Cevap Yazın