Temel Veteriner Farmakoloji: Doz Nedir?

Hastada istenen etkiyi oluşturmak için gerekli ilaç miktarı doz olarak bilinir. Herhangi bir etkiyi oluşturabilmesi için ilacın etki yerinde belli bir etkili yoğunluğa ulaşması ve bu düzeyde belli bir süre kalması gerekir; ilaç yoğunluğu bu düzeyin altına indiğinde etkisi sona erer. İşte, kullanılan ilaç miktarına göre doz; etkisiz doz, etkili doz, zehirli doz ve öldürücü doz diye dörde ayrılır. Farmakolojide sağaltım yönünden etkili doz ve bazen de zehirli doz (doz aşımı halleri gibi) birimlerinden bahsedilir ve yararlanılır. Doz, doz aralığı ve kullanılma süresi ile ilgili üçlü süreç dozaj diye bilinir.

Etkili doz (ED): Hastada istenen etkiyi oluşturan ilaç miktarıdır; terapötik, offisiyel, efektif, sağaltıcı doz diye de bilinir. Sağaltım dozu kullanılan ilaç miktarına göre en küçük sağaltım dozu, orta sağaltım dozu ve en yüksek sağaltım dozu diye üçe ayrılır.

Zehirli doz (ZD): Verilmesini takiben belli bir süre içinde (genellikle 30 dakika-24 saat) zehirlenme oluşturabilen ilaç miktarıdır; zehirlenme belirtileri klinik, biyokimyasal veya patolojik niteliklerde olabilir.

Öldürücü doz (ÖD): Belli bir zaman içinde ölüme yol açabilen ilaç miktarı olarak tanımlanır; toksikolojik yönden en çok öldürücü doz 50 (ÖD50)’den yararlanılır; ÖD50, denemeye alınan hayvanlarda, maddenin verilmesini (ağız, solunum, deri, parenteral gibi)takiben genellikle 24 saat içinde oluşan ölüm oranını ifade eder. Bir maddenin sıçanlarda ağızdan >15.000 mg/kg’ı herhangi bir etki yapmıyorsa pratik olarak zehirsiz diye kabul edilir. DSÖ tarafından sıçanlarda ağızdan OD50‘ye göre ilaç, zehir, gıda katkısı ve benzeri maddeler zehirsiz ve çok şiddetli zehirli arasında altı grupta toplanmıştır.

Bir Cevap Yazın