Hayvan Büyütme Faktörü Olarak Kullanılmış ve Yasaklanmış İlaçlar

Antibiyotikler

Bir dönem antibiyotikler hayvanları hastalıklardan korumak amacıyla tedavi dozlarının altında ve hayvan kesime gidene kadar yemle kullanılmışlardır. Bu amaçla penisilin türevleri, tetrasiklinler, sülfonamidler, avoparsin, olakindoks, tilosin, çinko basitrasin, spiramisin, virjinamisin gibi çeşitli antibiyotikler kullanılmıştır. Hayvansal gıdalardaki veteriner ilaç kalıntılarından kaynaklı istenmeyen etkilerin gözlenmesi, başta AB ülkeleri olmak üzere dünya’da pek çok ülkede bunların yasal denetimlerinin yapılması ve kimi ilaçların kullanımının yasaklanması zorunluluğunu gündeme getirmiştir. Bu amaçla antibiyotikler kapsamında ilk uygulamalar 1969’da İsveç’te başlamıştır (Tablo 6.1)

Antikoksidialler

Koksidiozis, başta kanatlı yetiştiriciliği olmak üzere, kısmen diğer evcil hayvanlarda da sorun olan ve bir çeşit protozoonun özellikle bağırsak epitellerini tahrip etmesiyle seyreden bir hastalıktır. Yetiştiricilikte önemli kayıplara neden olduğundan yakın zamana kadar ilaçlar sağaltım dozlarının altında hayvanları hastalıktan korumak amacıyla özellikle yemlerine katılarak uygulanmıştır. Bu amaçla sulfonamidler ile monensin, lasolosid, salinomisin gibi iyonofor antibiyotikler kullanılmıştır.

Hormonlar

Besi ve süt veren hayvanlarda verimi artırmak amacıyla doğal ve sentetik eksojen hormon kullanımı söz konusu olmuştur. Ancak, doğal hormonların elde edilmesi zor olduğundan daha çok sentetikleri kullanılmıştır. Testosteron, progesteron, östrojen ve somatropin doğal hormonlardır, insan ve hayvanlarda bulunur. Bu hormonlar türlere göre bazı ufak değişiklikler göstermekle birlikte gıdalarla kalıntılar şeklinde alındığında insanlarda benzer etkiler oluşturacağı beklenmektedir. Amerika Gıda ve İlaç Dairesi (US-FDA), gıdalarla alınacak kalıntıların insan vücudunda günlük sentezlenen miktarlardan çok daha düşük olduğunu ileri sürerek bunların zararlı etkilerinin oluşmayacağını bildirmiştir. Ancak, Turner sendromlu kızlardaki çalışmalar çok düşük östrojen miktarının epifizyal büyüme üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Sentetik seks steroidleri ile doğal olanlar arasında bazı farklılıklar söz konusu olabilmektedir. Sentetik seks steroidler plazmadaki taşıyıcı proteine çok az bağlanırken, doğallar %98-99 bağlanmaktadır. Bu durum sentetiklerin endojenler kadar, hatta daha düşük miktarlarda bile doğallardan daha güçlü biyolojik etki oluşturabileceğini düşündürmektedir. Diğer yandan eksojen steroidler ile doğalların metabolize edilmelerinde farklılıklar bulunmaktadır ve endojenlere benzer etkiler oluşturmaları beklenmekle birlikte etkileri tüm türlerde ortaya konmamıştır. Bütün bu belirsizlikler hayvanlarda büyüme ilerleticisi olarak eksojen hormon kullanımının 1981’de AB’de, 2003’de ise Türkiye de (2003/18 sayılı Tebliğ) ve diğer ülkelerde yasaklanmasına neden olmuştur. Bu kapsamda, AB’de oestradiol-17ß, testosteron, progesteron, zeranol, trenbolon asetat, melengestrol asetat’ın yem katkısı olarak kullanımı, Türkiye’de vurgulanan Tebliğ hükümleri kapsamında, stilbenler, stilben türevleri, tuzları ve esterleri, anabolizan amaçla kullanıma uygun steroidler, zeranolde dahil olmak üzere rezorsilik asit laktonların gıda degeri olan hayvanlarda uygulanmasına yasaklama getirilmistir. Türkiye’de cinsiyet hormonları, tirostatik hormonlar, βA-R agonistler gibi maddelerin kullanımına sadece zooteknik veya tedavi amacıyla izin verilmektedir. Bu maddeler büyümeyi ve gelişmeyi teşvik edici amaçla kullanılamazlar.

Bir Cevap Yazın