Endokrin Bozucular

Kanalizasyonların döküldüğü sularda steroit hormonlar, pestisitler, surfaktanlar ve plastikleştirici maddelerin metabolitleri, farmasötikler, PCB’ler, dioksinler gibi çok sayıda endokrin bozucu bileşik belirlenmiştir. 2002 yılında yapılan bir araştırmada ABD’de 139 akarsuyun 34’ünde östrojen reseptörlerini etkileyerek etkinlik gösterdiği bilinen veya tahmin edilen 82 bileşik bulunmuştur. Bunlar, hormonların etkilerine benzer etki gösterenler (mimik) ve normal hormonal etkinliğin tersi (antagonist) etki gösterenler olmak üzere 2 çeşit olarak tespit edilmişlerdir. Bunlardan en güçlü endokrin bozucu olanların ise ise doğal (17β-östradiol, östrone, gibi) ve sentetik (17α-etinilöstradiol gibi) steroit hormonların olduğu belirlenmiştir.

Kanalizasyon atıklarındaki sentetik östrojenlere maruz bırakılan alabalıklarda plazma vitellogenin (VTG) derişimlerinde belirgin artışlar elde edildiği bildirilmiştir. VTG, östrojenin kontrolünde yumurta sarısının ön maddesi olarak karaciğerde üretilir ve yetişkin balıklarda normalde yalnızca olgun dişilerin kan veya dokularında ölçülebilir miktarlarda bulunur. Bu nedenle erkeklerdeki plazma VTG derişimi çevresel östrojenlere maruziyetin bir belirteci olarak kullanılabilir. Kanalizasyon atıklarının döküldüğü yerlerden toplanan erkek balıklarda yapılan çok sayıdaki çalışmada VTG’nin indüksiyonu ve anormal cinsiyet gelişiminin insidensinde artış (testis dokusunda ovaryumların bulunması) olduğu gösterilmiştir.

Olgun dişi balıklar erkekler kadar östrojene duyarlı değildir. Ancak yüksek derişimde etinilöstradiol’e maruz kalan dişi balıklarda da vitellogenezis etkilenebilir. Ayrıca kanalizasyon atıklarına doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalan midyelerde de VTG derişiminin arttığı bildirilmiştir. Östradiole maruz kalan erkek balıkların üremeye ilişkin davranışlarında da değişiklikler olabileceği, örneğin dişilere kur yapma, dişiyi takip etme gibi davranışlarla, cinsel isteksizlik ve öteki erkeklere karşı saldırganlığın azalması gibi etkiler gösterilmiştir. Bireysel olarak erkek balıkların davranışlarındaki bu değişimler popülasyonda azalmaya neden olabilmektedir

Bir Cevap Yazın