Gebelikte Hijyen

Hijyen ve Sanitasyon: Gebelikte Hijyen Nedir?

Gebelik ve doğum bir kadın için fizyolojik olarak, vücut yapı ve fonksiyonlarına uygun durumlardır. Ancak bu fizyolojik durumlar sağlık açısından kontrol altında tutulmazsa sorunlar oluşabilir ve patolojik hâle dönüşebilir. Bunun sonucunda da anne ve bebeğin yaşamlarını tehdit eden durumlar meydana gelebilir. Oysa gebeliğin sağlıklı bir şekilde başlaması, sürdürülmesi ve doğumla sonuçlanması yaşam ve sağlık haklarının bir parçasıdır. Gebelikte, doğum sırasında ya da doğumdan sonraki 6 hafta içinde meydana gelen, gebelikle doğrudan ya da dolaylı ilişkili nedenlerden dolayı kadının ölümüne “anne ölümü” denir. Anne ölümlerinin önlenmesi için “Güvenli Annelik Programı” geliştirilmiştir. Anneliğin güvenli olması; kadının ve çiftlerin gebelik zamanını, sayısını, aralığını kadının sağlığı için en uygun şekilde düzenleyebilmeleri için gereken sağlık hizmetinin verilmesi, gebelik bakımına ulaşmalarının ve almalarının sağlanmasıdır. Bunun için;

• İstenmeyen gebeliklerin azaltılması,
• Yüksek riskli gebeliklerin azaltılması,
• Gebelik ve doğum komplikasyonlarının azaltılması,
• Komplikasyonların etkin tedavilerinin yapılması ve ortadan kaldırılması amaçlanır.

Bu programda kadının sağlıklı bir şekilde gebeliğe başlaması, sürdürmesi ve doğumunu yapabilmesi için sunulması istenen sağlık hizmetleri ise şunlardır:

• Gebelik Öncesi

• Aile planlaması hizmetlerinin var edilmesi, sunulması, danışmanlık hizmetlerinin verilmesi, eğitimlerin yapılması,

• Gebeliğin planlanması ile ilgili eğitimlerin verilmesi,

• Kadında var olan hastalıkların enfeksiyon ve kronik hastalıkların kontrolü ve tedavisinin sağlanması,

• Beslenme eğitiminin yapılması,

• Gebelikten 3 ay önce, hekim önerisi ile demir ve folatın (folik asit) kullanılması,

• Cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi, kontrolü ve tedavilerinin sağlanması,

• Tetanoza karşı bağışıklamanın yapılması,

• Gebeliğe hazırlama ve ilgili eğitimlerin verilmesi,

• Doğumda

• Doğumların • Sağlıklı koşullarda,

• Sağlık kurumlarında,

• Doğum konusunda yetkilendirilmiş ve eğitilmiş sağlık personeli (doktor, ebe) yardımı ile yapılmasının sağlanması,

• Doğum sırasında meydana gelebilecek komplikasyonların erken farkedilmesi,

• İlk basamakta uygun girişimlerin yapılması,

• Daha uygun sağlık hizmeti sunulan merkeze taşınması ve orada tedavilerinin yapılmasının sağlanması,

• Doğum Sonrasında

• Doğum sonu izlemlerin ve bakımların yapılması,

• Doğum sonu komplikasyonların erken dönemde saptanması ve tedavilerinin yapılmasının sağlanması,

• Aile planlaması eğitimlerinin ve hizmetlerinin verilmesi,

• Anne sütü ile ilgili eğitimlerin yapılması ve emzirmenin teşvik edilmesi,

• Annenin beslenmesi ile ilgili eğitimlerin verilmesi,

Bu programdan da anlaşılacağı üzere kadının bu dönemde sağlığını etkileyen etkenlerin kontrol altına alınması için önerilen önlemler sağlık ve hijyen tanımları ile de örtüşmektedir. Özellikle gebelik öncesinde ve gebelikte alınacak sağlık ve hijyen önlemlerin kolay ve etkinliklerinin de oldukça yüksek olduğu düşünülürse, bunların tüm kadınlara verilebilmesi için verilecek çabanın kadın ve çocuk, dolayısıyla toplum sağlığı açısından ne kadar önemli olacağı ortadadır.

Konuyu biraz daha özele indirgemek adına gebelikte bir kadın için gerekli olan sağlık ve hijyen önlemlerini şu şekilde özetleyebiliriz:

• Gebenin kişisel hijyeni çok önemlidir. El ve genel vücut temizliğine özen gösterilmelidir. Çok sıcak olmayan, ılık su ile sık sık ayakta duş alınmalıdır.

• Cilt kuruluğu, kaşıntı ve çatlaklara karşı banyodan sonra nemlendirici özelliği olan losyon veya kremler kullanılabilir.

• Gebelikte vaginal akıntı artışı olur. Bu nedenle alt iç çamaşırı sık sık değiştirilmelidir. İç çamaşırlar nemlenmeyi önleyici nitelikte (pamuk vb.) olmasına dikkat edilmelidir.

• Çoraplar, pamuk ve yün gibi nemlenmeyi önleyici nitelikte olmalı, lastik kısımları bacaklarda dolaşımı bozacak şekilde sıkı olmamalı ve hatta lastiksiz ve dikişsiz tercih edilmelidir.

• Ayaklardaki şişmeye, ödeme bağlı olarak ayakkabı seçimine dikkat edilmelidir. Ayakkabı ve terlikler kaygan olmamalı, yüksek topuklu olmamalı, alçak olmalı, düztabanlı olmalı, çorapsız giyilmemeli, ortopedik ve rahatlığı artırıcı şekilde olmalıdır.

• Giysiler, ağırlık artışı nedeniyle büyüyen beden ölçülerine uygun olmalıdır. Pamuklu, terletmeyen giysiler tercih edilmelidir. İç çamaşırlar da bu şekilde tercih edilmelidir. Özellikle sıcak günlerde aşırı ter oluşumuna neden olan giysiler tercih edilmemeli, aşırı giyimden kaçınılmalıdır.

• Kan dolaşımını engelleyen kemer, dar pantolon, yüzük, bilezik, kolye vb. kaçınılmalıdır.

• Dişler mümkünse her öğünden sonra ve yatmadan önce, ama günde en az iki kez mutlaka yumuşak diş fırçasıyla fırçalanmalıdır. Gebeliğin ilk aylarında diş hekimi kontrol muayenesi yaptırılmalıdır.

• Kadının bu dönemde beslenme kurallarına uygun bir şekilde davranması gerekir. Aşırı veya tersine az yemek zararlıdır. Yeterli ve dengeli beslenme için hem hayvansal (et, balık, yumurta, süt, süt ürünleri, vb. hem de bitkisel (baklagiller, sebze, meyve, kuru meyve vb.) ürünler tüketilmelidir. Aşırı şeker, yağ ve tuzdan kaçınmalıdır. Tüketilen tuz, iyotlu olmalıdır. Çay ve kahve gibi içecekler kansızlık ve çarpıntı yapacağından az tüketilmelidir. Yine gazlı içecekler ve alkollü içkilerden kaçınılmalıdır.

• Özellikle idrar yollarında enfeksiyon gelişmemesi için gebenin günlük su alım miktarı biraz artırılmalıdır.

• Gebelik döneminde zayıflamak için rejim yapmak, ibadet amacıyla oruç tutulması sakıncalıdır.

• Gebelikte ağırlık artışına dikkat edilmelidir. Kadının gebelik öncesindeki ağırlık ve boyuna göre ideal ağırlık artışında farklılık olabilir. Genelde 9-12 kg’lık bir artış normal kabul edilir. Ağırlıkta 15 kg’nın üzerindeki artış ise riskli olabilir.

• Kişisel hijyen alışkanlıklarından olmak üzere gebe kadın alaturka tuvalet yerine, klozet kullanmalı, tuvalet kağıdı kullanmalı, tuvalet temizliğini önden arkaya yapmalı, vaginaya tampon konulmamalıdır.

• Uzun süre ayakta kalınmamalı, dinlenirken ayaklar yükseltilmelidir. Fiziksel aktivite gebeler için de çok önemlidir.

• Gece uykusu dışında gündüzleri de 1 saat dinlenilmelidir.

• Bel ve sırt ağrıları için orta sert yatak tercih edilebilir. Sırt üstü yatıldığında bel boşluğuna ve diz altına havlu, yastık konularak desteklenebilir.

• Oturarak çalışan gebe kadınlar, ergonomik açıdan oturduğu koltuk uygun olmalı, ayaklarını yükseltmeli, devamlı oturmamalı, zaman zaman kalkıp dolaşmalıdır.

• Gebe kadının yük taşıması, yerden bir şey alıp kaldırması sakıncalı olabilir.

• Gebelikte cinsel ilişki hekim tarafından kısıtlanmamışsa ve kadın rahatsızlık hissetmiyorsa sürdürülebilir.

• Hormonların etkisi, vücut yapısındaki değişiklikler ve kısıtlılıklar nedeniyle duygu durum değişiklikleri görülebilir. Düzenli uyku, yeterli ve dengeli beslenme, ılık duş, açık havada yürüyüş rahatlamaya yardımcı olur. Yaşanan duyguları eş, arkadaş ve aile üyeleri ile paylaşmak faydalı olabilir. Kitap okuma, hobi ile uğraşma yararlı olabilir.

• Gebelerin enfeksiyon hastalıklarından korunması önemlidir. Bu nedenle el yıkama ve kişisel hijyen alışkanlıkları çok önemlidir. Bununla birlikte hekim önerilerine uygun grip (influenza) gibi aşılar yapılabilir. Ancak mutlaka tetanos aşısı yapılmalıdır.

• Gebelikte sağlık kontrolleri yapılmalıdır. Bu amaçla bir gebenin en az 4 defa sağlık kurumlarınca takipleri yapılmalıdır. Gebelik (kanama, enfeksiyon vb) veya gebelikle ilişkili hastalıklar (diyabet, hipertansiyon, gebelik toksemisi veya zehirlenmesi vb.) yakından takip edilmelidir.

Bir Cevap Yazın