Etiket arşivi: a nitrat ve nitriti

Nitrat ve Nitrit (NO3, NO2)

Nitrat ve nitritler doğal olarak toprak, su, atmosfer, tüm bitki kısımları ve ette bulunur. Doğada bu kadar yaygın şekilde rastlanmasının sebebi doğal azot dolanımı’dır. Bazı nitratlı bileşikler (amonyum nitrat) dinamit üretiminde, bazıları (nitrogliserin gibi) damar genişletici olarak kullanılır. Bununla birlikte tarımda azotlu gübrelerin yaygın şekilde kullanılması, insan, hayvan ve endüstriyel artıklardan kaynaklanan azotla toprak, sular, tahıllar ve bitkilerin azot seviyesi giderek yükselir. Yine bazı yabani ot ilaçları (fenoksi asetik asit türevleri gibi), toprak pH’sının azalması ve bazı mineral maddelerin (molibden, fosfor, kükürt gibi) noksanlıkları da hayvanlar için tehlikeli olabilecek düzeylerde nitratın bitki ve otlarda birikmesine yol açar. Ayrıca, bitkiler topraktaki azotu tümüyle kullanamazlar; bu durum da topraktaki azot yükünün giderek yüklenmesine sebep olur. Endüstriyel artıklar ve lağım suyu akıntıları da doğrudan yüzey sularına karışan fazla miktarda azot bileşikleri kaynağını oluşturur. Bir yandan bu bileşikler ve diğer yandan devam eden nitrifikasyon olayı ile yüzey ve yer altı sularının azot miktarı giderek artar. İçme suları da nitratların önemli kaynaklarından birisidir. Coğrafi şartlara, insan ve hayvansal artıkların atılma şekline, uygulanan gübrelemenin derecesi ve endüstriyel olarak azotlu maddelerin atılmalarına göre yüzey ve yer altı sularındaki nitrat ve nitrit yoğunluğu çok geniş sınırlar arasında değişir. Nitrat ve nitrit zehirlenmesinde klinik belirtiler 30 dakika ile 4 saat içinde başlar; şekillenen methemoglobin miktarına göre çeşitli derecelerdeki hipoksi belirtileriyle seyreder. Nitratın irkiltici olması sebebiyle, belirti olarak başlangıçta karın sancısı, kusma ve sürgün şekillenir. İlerleyen durumlarda solunum güçlüğü, siyanoz, nabzın hızlanması ve zayıflaması gibi solunum ve dolaşım sistemi yetmezliği belirtileri ile hareketlerde düzensizlik, çırpınmalar, koma ve en sonunda da ölüm görülür.

Sığırlarda kronik nitrat zehirlenmesi durumunda ise anoreksi, durgunluk, ağırlık kaybı veya yeteri ölçüde ağırlık kazanamama, süt veriminde azalma, ileri derecede güçsüzlük, yavru atma veya yaşam gücü zayıf yavru doğurma gibi belirtiler dikkati çeker. Gebe hayvanlarda yavru atmanın sebebi, annede methemoglobulinemi dolayısıyla yavrunun daha az oksijen alması ve nitritin fetus kanında da methemoglobulinemiye neden olmasıdır. Nitratlı yem, ot veya suyun verilmesine devam edilmesi hayvanın durumunun iyice kötüleşmesine hatta ölümüne yol açabilir. Bu sebeple, bu gibi durumlarda acilen hayvana verilen yem veya suyun değiştirilmesi, hayvanın iştahının normale dönmesi ve iyileşmesine yardımcı olan önemli faktörlerden biridir.