Monopolcü Rekabet Piyasasının Özellikleri
Bir piyasa yapısını monopolcü rekabet piyasası olarak tanımlayabilmek için belli başlı özelliklere sahip olması gerekir. Bu özellikler aşağıdaki biçimde açıklanabilir:
- Piyasada birbirinden bağımsız hareket eden çok sayıda alıcı ve satıcı vardır. Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren çok sayıda firma olmasına rağmen bu sayı tam rekabetteki kadar çok değildir. Bundan dolayı monopolcü rekabet piyasasında yer alan firmaların herbiri piyasada belli bir paya sahiptir. Firmaların çok sayıda olması, monopolcü rekabet piyasasında firmaların üretilecek miktar ve fiyat konusunda anlaşarak birlikte hareket etmelerini zorlaştırır. Tam rekabet piyasasında piyasa fiyatı firmalar için veri iken, monopolcü rekabet piyasasında firmalar belli bir aralık içinde fiyatı etkileyebilmektedir.
- Firmalar kârlarını maksimize etmek için ürün farklılaştırmasına giderler. Monopolcü rekabet piyasasının en belirgin özelliği, homojen bir mal yerine piyasada farklılaştırılmış malların üretilmesidir. Bunun nedeni, her bir firmanın kendi ürününü piyasada yer alan diğer firmaların benzer ürünlerinden farklılaştırarak, kısmi monopol güce sahip olma isteğidir. Bu kısmi monopol güç sayesinde firmalar farklılaştırılmış ürünlerine ilişkin fiyatı belirleme ve kontrol etme gücüne kavuşurlar. Monopolcü rekabet piyasasında her bir firma kendi ürününe ilişkin kısmi monopol güce sahip olduğundan her bir firmanın ürününe ait talep eğrisi negatif eğimli azalan görünümlüdür.
- Firmaların ürünlerinde yapacağı farklılaştırma gerçek bir farklılaştırma olabileceği gibi yapay (suni) bir farklılaştırma da olabilir. Gerçek anlamda ürün farklılaştırmasından kastedilen şey, ürünlerin fiziksel özelliklerinde yapılacak olan değişikliklerdir. Mesela, iki deterjan markasının kimyasal bileşenlerinin birbirinden tamamen veya kısmen farklı olması buna bir örnektir. Yapay anlamda ürün farklılaştırmasından kastedilen şey; üründe fiziksel anlamda bir farklılaşma olmamasına rağmen ürünün ambalajında, reklamında, markasında, satış koşullarında (taksitlendirmesinde), satış sonrası servis hizmetleri, garanti süresi gibi konularda yapılan farklılaştırmadır. Mesela aspirin ister Bayer firmasınca üretilsin isterse bir başka firmalar tarafından üretilsin üretiminde kullanılan kimyasal formül aynıdır. Fakat bazı tüketiciler Bayer marka aspirinin daha etkili olduğu kanısında olduklarından sadece bu markayı tercih edebilirler.
- Ürün farklılaştırması piyasada çok sayıda birbiriyle ikame edilebilir ürünün olması anlamına gelir. Ürünlerin birbirleriyle ikame edilebilirliği firmanın karşılaşacağı talebin fiyat esnekliğini etkiler. Diğer şartlar sabitken, monopolcü rekabet piyasasında ürünün ikame edilebilirliği arttıkça, talebin fiyat esnekliği de artacaktır. Bundan dolayı monopolcü rekabet piyasasında firmanın karşılaşacağı talep eğrisi tam rekabet piyasasındaki gibi sonsuz esneklikte yatay eksene paralel bir eğri olmadığı gibi monopol piyasasındaki kadar da dik eğimli değildir. Monopolcü rekabet piyasasında çok sayıda satıcının varlığı piyasada rekabet yaratmasına karşın ürün farklılaştırması da firmalara kısmi monopol gücü elde etmelerine imkân verir. Monopolcü rekabet piyasasında firmalar birbirleriyle rekabet ederken reklam, marka ve promosyon gibi fiyat dışı rekabet araçlarını kullanırlar.
- Piyasaya giriş ve çıkışlar serbest ve kolaydır. Tam rekabet piyasasında olduğu gibi monopolcü rekabet piyasasında da yeni firmaların piyasaya girmesinin veya piyasada faaliyet gösteren bir firmanın piyasadan çıkmasının önünde engel yoktur. Bu özellik nedeniyle, tam rekabet piyasasında olduğu gibi monopolcü rekabet piyasasında tüm firmalar sadece normal kâr elde ederler.
Günlük hayatta monopolcü rekabet piyasa koşullarının geçerli olduğu sektörlere örnek olarak: hazır giyim, ayakkabı, deterjan, şampuan, diş macunu, gıda sektörlerini verebiliriz.