Bir komüniteyi oluşturan farklı popülasyonlar arasında rekabet ve av-avcı ilişkisigörülebilir.
1.Rekabet:
Aynı komüniteyi paylaşan canlılar arasında sınırlı kaynakları kullanma bakımındanbir mücadele ortaya çıkar. Bu duruma rekabet denir. Rekabet aynı türe aitbireyler arasında olabileceği gibi farklı türe ait bireyler arasında da olabilir.
- Aynı türe ait bireyler arasındaki rekabete tür içi rekabet denir. Serengeti bölgesindekiaslanlar arasındaki rekabet tür içi rekabete örnek olarak verilebilir.
- Farklı türlerin bireyleri arasındaki rekabete ise türler arası rekabet denir. Serengetibölgesindeki aslanlar ve sırtlanlar arasındaki rekabet türler arası rekabete örnek olarak verilebilir.
- Ekolojik niş bir bireyin bulunduğu ortamda sahip olduğu ve yapmak zorunda bulunduğu bütün işlevleri ifade eder.Bir canlının beslenmek, korunmak, saklanmak, üremek ve diğer canlılarlailişki içerisinde olmak gibi yaptığı ve yapması gereken bütün faaliyetler ekolojik niş içerisinde yer alır.
- Aynı nişe sahip türler arasındaki rekabetin iki olası sonucu vardır. Ya daha az rekabet gücündeki tür o alanda yok olacaktır ya da türlerden birisi doğal seleksiyonla farklı bir kaynağı kullanmak üzere farklılaşacaktır.
- Birinci durum: Ekolojik nişleri aynı olan türler arasında ortaya çıkan rekabet sonucunda rekabet gücü zayıf olan tür o bölgede yok olabilir. Bu görüş ekologlar tarafından rekabette elenme prensibi olarak adlandırılır.
Aşağıda aynı besinle beslenen P. aurelia ve P. caudatum türlerinin farklı ortamlarda(A) ve aynı ortamlarda yetiştirilmesi (B) durumunda birey sayısı – zamangrafikleri verilmiştir.
- A grafiğinde görüldüğü gibi, P. aurelia ve P. caudatum türleri farklı besi ortamlarındayetiştirildiğinde her iki popülasyonda taşıma kapasitesine ulaşmıştır. B grafiğinde görüldüğü gibi P. aurelia ve P. caudatum aynı besi ortamına konulduğunda,P. caudatum rekabeti kaybetmiş ve tamamen yok olmuştur.
- İkinci durum: Ekolojik nişleri aynı olan türler arasında ortaya çıkan rekabetsonucunda türlerden birisi doğal seleksiyona uğrayarak farklı bir kaynağı kullanmaküzere değişime uğrayabilir. Kaynak paylaşımı ve karakter kayması budurumu sağlamaya yönelik olarak geliştirilen iki adaptasyondur.
- Aşağıda aynı besinle beslenen P. caudatum ve P. bursaria türlerinin farklı ortamlarda(A) ve aynı ortamda yetiştirilmesi (B) durumunda birey sayısı – zamangrafikleri verilmiştir.
- Farklı ortamlara konulan paramesyum popülasyonları taşıma kapasitelerineulaşmıştır. (A) P. caudatum ve P. bursaria türleri karışık olarak aynı ortamda yetiştirildiğinde,her iki türünde yaşamaya devam ettiği ve aralarında belirli bir dengenin kurulduğugörülmüştür (B). İki tür aynı besin kaynağı üzerinden rekabet etmelerinekarşı, P. bursaria kültür ortamının alt kısmını işgal etmiş ve kültür ortamının üstkısmını işgal eden P. caudatum ile rekabet etmeden oradaki besinlerle beslenerekyaşamın sürdürmüştür. Böylece iki tür, aynı kaynaktan faydalansalar bileyeterli derece farklı habitatları yurt edinmeleri sonucunda aynı ortamda birlikteyaşayabilmişlerdir.
- Komünite içerisinde benzer türlerin bir arada yaşamasını mümkün kılan bu nişfarklılaşması, kaynak paylaşımı olarak adlandırılır.
- Ekolojik niş asıl niş ve gerçekleştirilen niş olmak üzere ikiye ayrılır. Asıl niş, birtürün rekabet veya başka biyotik faktörlerin olumsuz etkileri tarafından sınırlanmadansahip olduğu en geniş yaşama alanında gerçekleştirdiği nişi olaraktanımlanır. Gerçekleştirilen niş ise bir türün rekabet ve avlanma gibi biyotiketkileşimlerin varlığı durumunda gerçekleştirdiği niş olarak tanımlanır.
- Nişleri örtüşen, ancak birbirinden biraz farklı habiatlarda yaşayabilecek kadarfarklı olan iki midye türü arasındaki rekabet, kaynak paylaşımına güzel bir örnektir.
- Balanus balanoides ve Chthamalus stellatus, İskoçya kıyılarında gelgitlere maruzkalarak kayalar üzerinde yaşayan iki kazmidyesi türüdür. Bu iki türün yüzenlarvaları, kayalar üzerindeki geniş alanlara rastgele yerleşirken, erginleri ise kayalarüzerinde tabakalı bir yayılış gösterir. Balanus erginleri, denizin alçaldığıdönemlerde susuz kalan açık ortama uzun süre katlanamazlar. Bu nedenle kuruluğadayanamayan Balanus erginleri gelgit zonunun alt kısmında yaşarlar.
- Chthamalus erginleri ise Balanus türü ile rekabet edemedikleri ve alt kısımdadaha aktif olan diğer avcı türlerden etkilendikleri için gelgit zonunun üst kısmındayaşarlar. Bununla birlikte, yapılan denemeler özellikle kayaların üst kısımlarınatoplanmış olan Chthamalus popülasyonunun Balanusların aşağı tabakadankaldırılması durumunda alt kısımlara yayılabildiğini göstermiştir.
- Yani, Chthamalus popülasyonu, Balanusun olmadığı alt kısımlarda dolayısıylarekabet etmediği koşullarda kayaların hem alt hem de üst kısmında asıl nişi çlçüsünde yaşamını sürdürebilirken; rekabet koşullarında kayaların üst kısmına yerleşerek gerçekleştirilen nişi ölçüsünde yaşamını sürdürebilmiştir.
- Balanus popülasyonu ise Chthamalus popülasyonunun olmadığı üst kısımlardakuruma etkisinden dolayı yaşayamamıştır. Bu durumda, Balanus için sınırlayıcıfaktör Chthamalus popülasyonu değil, su dışında kalarak kuruma tehlikesi olmuştur. O hâlde, Balanus popülasyonunun gerçekleştirilen nişi ile asıl nişi birbirine benzemektedir.
- Ekolojik nişleri aynı olan canlıların bir arada yaşayabilmelerine olanak sağlayandiğer bir olay karakter kaymasıdır. Galapagos ispinozlarının gaga büyüklüğündekideğişim karakter kaymasına iyi bir örnektir.
- Diğer sayfada bitki tohumları ile beslenen G. fortis ve G. fulliginosa ispinozlarınınayrı ayrı adalarda (A ve B) ve aynı adada (C) yaşamaları durumundasahip oldukları gaga derinlikleri verilmiştir.
- Grafiktede görüldüğü gibi ayrı adalarda (A ve B) yaşayan G. fulliginosa ve G. fortisispinozlarının gaga derinlikleri yaklaşık olarak aynıdır. Aynı adada (C) yaşayanG. fulliginasa daha küçük tohumlar ile G.fortis ise daha büyük tohumlar ile beslenecekşekilde gaga yapısına sahip olmuştur. Bu karakter kayması ekolojiknişleri aynı olan organizmaların aynı adada yaşayabilmesini sağlamıştır.
- Tür içi ve türler arası rekabet, hayvan ve bitki popülasyonlarındaki büyümeyisınırlandıran ve dengede tutan önemli faktörlerden biridir. Popülasyonlarınsağlıklı bir şekilde varlığının sürdürebilmesi, su, besin, ışık, yaşama-çoğalmaalanları gibi sınırlı bazı kaynakları verimli şekilde kullanabilmesine bağlıdır.
.
2. Av-avcı İlişkisi
Hayvan komünitelerinde bireylerin çoğu birbirini yiyerek beslenir. Besin olan hayvana av, avla beslenen hayvana ise avcı denir. Örneğin vaşak beslenmekiçin kar tavşanını avlar. Bu durum kar tavşanı sayısının azalmasına neden olur.Belirli bir süre sonra vaşaklar, tavşan sayısının azalması nedeniyle yeterincebesin bulamazlar. Besin bulamayan vaşak popülasyonunda ölüm, göç ve rekabet görülür. Böylece vaşak sayısı azalırken, tavşan sayısı artmaya başlar.