Dr. Rıza Nur Cumhuriyet tarihinde çok tartışılan bir isimdir. Çok tartışılan bir isim olmasının esas nedeni Mustafa Kemal ve İsmet Paşalara muhalefet olması mıdır? Pek sanmıyoruz, çünkü Mustafa Kemal ve İsmet Paşalara muhalefet olan tek isim Rıza Nur değildir. Rıza Nur’un çok anılmasının temel sebeplerinden biri Cumhuriyet’i kuran kadronun içinde olması ve Lozan Antlaşması ile Moskova Antlaşmasında Türkiye’yi temsil etmesi, Milli Eğitim Bakanı olmak gibi önemli görevlerde bulunmasıdır. Pek çok önemli görevde bulunduktan sonra eleştiri yapınca haliyle eleştiriler de dikkat çekmektedir. Yoksa bugün bile sokaktaki biri Tayyip Erdoğan’ı eleştirse bu ne kadar etkili olur? Tayyip’in en yakınındaki veya içlerinden biri bunu yaparsa o zaman baya yankı bulur.
Rıza Nur çok hareketli bir hayata sahiptir. Her zaman haksızlık karşısında susmamış, sıkı bir muhaliftir. Abdülhamid’e muhalefet etmiş ceza yemiştir. II. Meşrutiyet’in ilanından sonra yapılan seçimlerde Sinop’tan milletvekili seçilerek Meclis’e girdi fakat İttihatçılara yönelik ağır muhalefeti sebebiyle profesörlük yaptığı Askeri Tıbbiye’deki görevinden alındı. Daha sonra binbaşı rütbeleri de söküldü. Eleştirilerini keskin bir dille sürdürmesi üzerine üç ay hapis yattı ve Bekirağa Bölüğü’nde idam edilmek üzere beklerken Cemal Paşa’nın emriyle sürgüne gönderildi.
Dili ve kalemi keskin olan Rıza Nur’un hayatının bu kadar çalkantılı olması, bazı laflarının birbiriyle çelişmesi, Abdülhamid’i, İttihatçıları, Mustafa Kemal ve İsmet Paşaları eleştirmesi sebepsiz değildi. Rıza Nur aynı zamanda 14 Ciltlik Türk tarihini yazmış biridir. Mesela bu 14 ciltlik eserde Mustafa ve İsmet Paşaları övmüştür fakat kendisinin sonradan dediğine göre bunun yapmasının sebebi kitabın basılmasını sağlamakmış. Çünkü Halk Partisi kitabı bastırmamış.
Rıza Nur’un bir Türk ideali vardı. Faşizmin ve Nasyonal Sosyalizmin daha olmadığı, Hitler’in meyhanelerde kafayı çektiği, Mussolini’nin komünizm propagandası yaptığı zamanlar Rıza Nur’un tek bir amacı, tek bir ideali vardı! Rıza Nur’un Türkiye’yi yeniden kuracak olan siyasi vasiyetnamesindeki başlıca temel düşünceler birkaç grupla gözden geçirebiliriz. Gerçi bazı maddeler paravan gibi kullanılmış, İslam’a Arap dini diyerek Hilafetin yeniden tesis edilmesi gerektiğini söylemek gibi birbirlerini tutmayan düşüncelerin çelişmeleri içinde bir düzensizliğin varlığı ilk başta belli oluyorsa da bu projenin başından sonuna tek bir amaca yöneldiği de belli olmaktadır. Türkiye Devletini yalnız Cumhuriyet şeklini muhafaza ederek ırkçı, mukaddesatçı, aşırı milliyetçi esaslar üzerinde yeniden kurmak, buna karşı olan müesseseleri ve insanları ortadan kaldırmak! İşte Rıza Nur’un Türk İdeali budur. Rıza Nur’un sıkı bir muhalif olmasının altında yatan esas sebepte budur.
Mezar taşına da yazıldığı gibi; Türklük için Yaşadı ve Öldü.
Rıza Nur’a göre Türk Devletinde Olması Gerekenler (Sadece Minik bir Kısmı Burada Verilmiştir)
- Bu millete Türklüğünü Bildirmek, Atalarının Şanlı Zaferlerini, Menkibelerini öğreterek ona milli benliği vermek en mühim ve en evvel iştir!
- Türk tebaasına geçen ecnebiler, ister Türk cinsinden ister başka kandan olsun, vekil, mebus, muallim ve zabit olamazlar, Ancak bunların bir göbek sonraki Türklükle tamamen temessül etmiş, ana dillerini unutmuş evlâdı bu hukuka malik olabilir. Her mebus kendi intihap dairesinin ahalisinden olacaktır.
- Türkiye’nin idari sistemi Lâik ve İçtimaîdir. Din ve devlet ayrılışı esastır, fakat hilafet yeniden tesis edilecek ve Türklüğe hizmet edecek
- Türkçü Parti Kurulacak. Cumhuriyet Halk Fırkasını (CHP) feshedip yerine «Türkçü» fırkayı koymak ve halk fırkası emvalini bu fırkaya vermek.
- Hocalara bol maaş verilecek fakat bu hocalar İslamiyet’i Türkçülük esaslarına göre anlatacaktır
- Batı`nın ve Doğu’nun bilimsel ve teknik kitaplarını dilimize çevirmek
- Temiz Müslümanlar yetişecek. Müslümanlar Türkçülük karakteri ve şuuru ile hareket edecek.
- Türk orijinal an’ane, töre ve harsı ne şiddetle bağlı, son derecesinde Türkçü olup Türk hars ve töresinin ihyasına çalışmak.
- Komünistlik, sosyalistlik, enternasyonalistlik ve kozmopolitlik içtimaî nizamın birer mikrobu, milletlerin birer felâketi olduğundan şiddetle aleyhine hareket edilecektir.
- Türkiye rejim olarak Cumhuriyet’i benimseyecek Mecliste sadece namuslu insanlar olacak.
- Milletin karakterine, coğrafî şartlara, tarihî geleneklerimize, sosyal bünyemize uygun bilimsel ders kitapları meydana getirmek
- Namussuzluk yapanlar imha edilecek ve ahlaka önem verilecek
- Türkiye ziraat memleketi olduğundan herşeyden evvel buna çalışmak pratik teşkilât yapmak lâzımdır. Bataklık kurutmak, büyük çiftlikler tesis etmek isteyen sermayedarlara o arazi hükümetin ise meccanen verilecek, 15 yıl vergiden muaf tutulacak, lehlerine gayet müsait şartlar konacak ve bunlar ecnebilere verilmemeye çalışılacaktır.
- Çok çocuk doğuran ve bunlara iyi bakan kadınlar mükafatlandırılacak. Böylece savaşlarda azalan Türk nüfusu çoğalacak, Osmanlıların yaptığı hataya düşmeyeceğiz.
- Kimse putlaştırılmayacak. Dalkavukluk yapanlar, görevi kötüye kullananlar vatandaşlıktan çıkarılacak.
- Tekkeler islah edilip, onlara misyoner teşkilâtı verilerek ikmal edilecek, bunlar Türklük için çalışacaklar ve Türkçülüğü bilfiil yapacaklardır.
- Irk bakanlığı kurulacak, kusurlu olanlar kısırlaştırılacak
- Türkçe Arapçadan ve Farsça’dan zengin bir dildir. Bu yüzden Türk diline önem verilecek.