DİKKAT! SINAVDA ÇIKACAK OLAN SORULARIN CEVAPLARI KALIN PUNTO VE ALTI ÇİZİLİ OLARAK VERİLMİŞTİR
Hijyen ve Sanitasyon Ünite 1 Soru Cevap
1- Sağlık hâlinin korunması, devam ettirilmesi ve hastalıkların engellenmesi amacıyla yapılan uygulamalar ve yardımcı koşulların hepsini kapsayan işlemlerin bütününe ne ad verilir?
a. Hijyen
b. Sanitasyon
c. Temizlik
d. Sağlık
e. Asepsi
2- Gözleme dayalı çağdaş tıbbın ilk kurucusu olarak kabul edilen hekim kimdir?
a. Aesculape
b. Apollon
c. Hygieia
d. Hipokrat
e. Galenos
3- Aşağıdakilerden hangisi sağlıklı yaşam alanlarınının sağlanması amacıyla Lalonde tarafından geliştirilen ana belirleyicilerden biri değildir?
a. Çevre
b. Yaşam tarzı
c. İnsan biyolojisi
d. Sağlığı koruma sistemleri
e. Kalıtsal faktörler
4- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı döneminde hijyen kelimesi yerine kullanılmıştır?
a. Hıfzısıhha
b. Maarif
c. Sıhhat
d. Muavenet
e. Hıfz
5- İş yerlerinde hijyen eğitiminin zorunlu kılındığı yönetmelik aşağıdakilerden hangisidir?
a. Yem Hijyeni Yönetmeliği
b. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği
c. Gıda Hijyeni Yönetmeliği
d. Atık Yönetimi Yönetmeliği
e. Gıda ve Yemin Resmi Kontrollorine Dair Yönetmelik
6- Ülkemizde atık yönetimine ilişkin ilk yazılı mevzuat kaç yılında yayımlanmıştır?
a. 1925
b. 1930
c. 1935
d. 1940
e. 1945
7- Aşağıdakilerden hangisi katı atıkların bileşimine ve miktarına etki eden etmenlerden biri değildir?
a. İklim
b. Kültürel yapı
c. Genetik yapı
d. Coğrafi yapı
e. Tarımsal yapı
8- Atık yağların ulusal ve uluslararası standartlara göre uygun bazda yağ veya petrol ürünlerine dönüştürülmesi işlemine ne ad verilir?
a. Hidrasyon
b. Transmiyon
c. Rejenerasyon
d. Transformasyon
e. Rafinasyon
9- Aşağıdakilerden hangisi kompostlama basamaklarından biridir?
a. Hidroliz
b. Filtrasyon
c. Nemlendirme
d. Çöktürme
e. Koagülasyon
10- En ucuz maliyetle uygulunabilen atık bertaraf yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?
a. Piroliz
b. Gazifikasyon
c. Yakma
d. Kompostlama
e. Düzenli Depolama
Hijyen ve Sanitasyon Ünite 1 Özeti: Temeller ve İnsan Sağlığına Etkisi
Hijyen ve sanitasyon, sadece temizlik eylemlerinden ibaret olmayıp, sağlık ve güvenliği garanti altına alan sistematik bir bilim ve uygulamalar bütünüdür. Ünite 1, bu iki kavramın farkını ortaya koyarak, gıda güvenliğinden halk sağlığına kadar uzanan etkilerini incelemektedir.
I. Temel Kavramlar: Hijyen ve Sanitasyon Farkı
Ünitenin en temel noktası, bu iki terimi birbirinden ayırmaktır:
1. Hijyen (Hygiene)
Hijyen, genel olarak sağlığı koruma ve sürdürme amacıyla kişisel olarak alınan önlemleri ifade eder. Bu, bireysel bir sorumluluk alanıdır.
- Odak Noktası: Kişisel temizlik, iyi sağlık alışkanlıkları.
- Örnekler: El yıkama, banyo yapma, ağız ve diş sağlığı, temiz giysiler giyme, öksürürken ağzı kapama.
2. Sanitasyon (Sanitation)
Sanitasyon ise, hastalık yapıcı etkenleri (patojenleri) ortadan kaldırmayı veya kabul edilebilir güvenli bir seviyeye indirmeyi amaçlayan çevresel ve kurumsal uygulamalar bütünüdür. Bu, sistematik, bilimsel ve teknik bir yaklaşımdır.
- Odak Noktası: Yaşam ve çalışma ortamlarının temizliği, atık yönetimi, su kalitesinin kontrolü.
- Örnekler: İş ekipmanlarının dezenfekte edilmesi, tuvaletlerin ve atık su sistemlerinin hijyeni, pest kontrol, çöp ve katı atıkların güvenli imhası.
Özetle: Hijyen, bireyin kendi sağlığını koruması; Sanitasyon ise çevrenin ve sistemlerin sağlığı koruyucu duruma getirilmesidir.
II. Halk Sağlığı ve İnsan Güvenliği Açısından Önemi
Hijyen ve sanitasyon uygulamaları, halk sağlığının temel direğidir. Uygulamaların yetersizliği, özellikle toplu yaşam alanlarında ve gıda üretiminde büyük tehlikeler yaratır.
- Bulaşıcı Hastalıkların Önlenmesi: Kolera, tifo, hepatit A gibi su ve gıda yoluyla bulaşan hastalıkların zincirini kırmak için sanitasyon uygulamaları (güvenli su temini, atık su arıtımı) hayati rol oynar.
- Gıda Güvenliği: Gıdaların üretim, işleme, depolama ve tüketim aşamalarında mikroorganizmalar, kimyasallar veya fiziksel maddelerle kirlenmesini önleyerek, gıda zehirlenmelerini ve buna bağlı ölümleri engeller.
- Ekonomik Etki: Hastalık oranlarının düşürülmesi, iş gücü kaybını azaltır, tedavi masraflarını düşürür ve turizm ile gıda ticaretini güvenli hale getirerek ülke ekonomisine olumlu katkı sağlar.
III. Temel Riskler ve Bulaşma Yolları (Kontaminasyon Türleri)
Ünite 1, sanitasyonun mücadele ettiği ana tehlikeleri sınıflandırır:
1. Biyolojik Kontaminasyon (Mikrobiyal Risk)
En sık rastlanan ve en tehlikeli risk türüdür. Patojenik mikroorganizmaların (bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar) gıdalara veya yüzeylere bulaşmasıdır. Gıda zehirlenmelerinin büyük çoğunluğu bu kaynaklıdır.
2. Kimyasal Kontaminasyon
Temizlik maddeleri, pestisitler, ağır metaller veya gıda üretiminde kullanılan katkı maddelerinin yanlış dozda veya yanlışlıkla gıdaya karışmasıdır. (Örn: Dezenfektanların durulanmaması.)
3. Fiziksel Kontaminasyon
Gıdada veya çevrede doğal olarak bulunmaması gereken yabancı cisimlerin varlığıdır. (Örn: Cam kırıkları, saç, metal parçaları, plastik.)
IV. Etkili Sanitasyon Programının Unsurları
Başarılı bir sanitasyon sistemi, bu riskleri sürekli kontrol altında tutmayı gerektirir ve şu temel adımlardan oluşur:
- Temizlik (Cleaning): Kir ve organik maddelerin (yağ, protein, karbonhidrat artıkları) fiziksel olarak yüzeyden uzaklaştırılması.
- Dezenfeksiyon (Disinfection): Temizlik sonrasında, kalan hastalık yapıcı mikroorganizmaların kimyasal veya fiziksel yöntemlerle güvenli bir seviyeye indirilmesi veya tamamen yok edilmesi.
- Personel Uygulamaları: Çalışanların hijyen kurallarına (el hijyeni, KKD kullanımı, sağlık kontrolü) tam olarak uymasının sağlanması ve sürekli eğitilmesi.
Ünite 1, bu temelleri sağlam atarak, sonraki ünitelerde yer alan tehlike kontrol yöntemlerine (HACCP gibi) ve spesifik sanitasyon prosedürlerine geçişi hazırlar.