1. Ülkelerin toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi ve sınırların korunması konusundaki söz birliğinin Yunan İsyanı sonrası unutulmasının nedenleri neler olabilir?
Yunan İsyanı (1821) Osmanlı Devleti’nin egemenliği altındaki bir milletin bağımsızlık mücadelesidir. Avrupa devletleri, özellikle İngiltere, Fransa ve Rusya, bu isyanı desteklemiş ve sonunda Yunanistan 1830’da bağımsız olmuştur.
Bu söz birliğinin bozulmasının nedenleri şunlardır:
- Milliyetçilik düşüncesinin yayılması: Fransız İhtilali sonrası milliyetçilik akımı, halkları ayaklanmaya teşvik etti.
- Avrupa devletlerinin çıkarları: Büyük devletler, Osmanlı topraklarını paylaşmak veya zayıflatmak istiyorlardı. Yunan isyanı, bu fırsatı sundu.
- Hristiyan dayanışması: Avrupa kamuoyunda Yunanlar, “Hristiyan bir milletin Müslüman bir devlete karşı özgürlük savaşı verdiği” şeklinde destek gördü.
- Osmanlı’nın zayıflaması: Osmanlı’nın askerî ve siyasi zayıflığı, devletlerin müdahale etmesini kolaylaştırdı.
- Doğu Sorunu’nun doğması: Osmanlı’nın parçalanması konusu uluslararası mesele haline geldi.
2. Mürur tezkeresi nedir?
Mürur tezkeresi, Osmanlı döneminde bir yerden başka bir yere seyahat edecek kişilere verilen resmî geçiş belgesidir.
Bu belge sayesinde kişi:
- Kimliğini ispat edebilir,
- Güvenlik güçlerine karşı seyahatinin yasal olduğunu gösterebilir,
- Gittiği yerde kontrol altına alınabilir.
Özellikle Tanzimat Dönemi’nde devlet güvenliğini sağlamak ve halk hareketlerini izlemek amacıyla bu belge zorunlu hâle getirilmiştir.
Bugünkü anlamda bir tür “iç pasaport”tur.
3. Osmanlı Devleti’nin 1848 Avrupa İhtilalleri sırasında özellikle Balkanlarda önlem almasının nedenleri nelerdir?
1848 İhtilalleri, Avrupa’nın birçok ülkesinde çıkan özgürlükçü ve milliyetçi ayaklanmalardır.
Osmanlı bu dönemde özellikle Balkanlara odaklandı. Nedenleri:
- Balkanlardaki etnik çeşitlilik: Bulgar, Sırp, Rum, Arnavut gibi topluluklar milliyetçilikten etkilenebilirdi.
- Avrupa’dan gelebilecek provokasyonlar: Osmanlı karşıtı fikirler Balkanlara yayılıyordu.
- Bağımsızlık isteklerinin artması: Daha önce Yunanistan örneğinde olduğu gibi yeni isyanlar çıkabilirdi.
- Rusya’nın Panslavizm politikası: Slav halkları kışkırtarak Osmanlı’yı zayıflatmak istiyordu.
- Devletin bütünlüğünü koruma çabası: Balkanlar, Osmanlı için stratejik ve ekonomik olarak önemliydi.
4. Osmanlı Devleti tarafından çıkarılan emirlerde neler istenmektedir?
Osmanlı Devleti, çeşitli dönemlerde çıkardığı emir ve fermanlarda genellikle şunları istemiştir:
- Halkın devlete bağlı kalması, isyanlardan uzak durması
- Vergilerin zamanında ve adaletli toplanması
- Askerî düzenin korunması, zorunlu askerlik uygulamasına uyulması
- Ticaret ve yol güvenliğinin sağlanması
- Halkın birbirine zarar vermemesi, dini ve etnik ayrımcılığın önlenmesi
- Devlet otoritesine saygı gösterilmesi
- Eğitime önem verilmesi, okulların açılması ve denetlenmesi
Bu emirler özellikle Tanzimat ve Islahat dönemlerinde, halk ile devlet arasındaki bağı güçlendirmeye ve modernleşmeye yöneliktir.
5. Devletimizin güvenliğinin sağlanması için alınması gereken tedbirleri belirttiğiniz bir rapor hazırlayınız.
GÜVENLİK TEDBİRLERİ RAPORU
1. İç Güvenliğin Sağlanması
- Kimlik kontrolü ve adres kayıt sisteminin geliştirilmesi
- Mürur tezkeresi (seyahat izni) sisteminin sıkı şekilde uygulanması
- Kolluk kuvvetlerinin (jandarma, zabıta) güçlendirilmesi
- Halkın eğitilmesi ve isyanlara karşı bilinçlendirilmesi
2. Dış Tehditlere Karşı Önlem
- Yabancı ajan ve casuslara karşı istihbarat sistemi kurulmalı
- Sınır güvenliği artırılmalı
- Devletler arası diplomasi güçlendirilerek barışçı ilişkiler kurulmalı
3. Sosyal ve Ekonomik Güvenlik
- Halkın yaşam koşulları iyileştirilmeli, isyan sebepleri ortadan kaldırılmalı
- Azınlık hakları dengeli şekilde korunmalı, ama devlet otoritesi zedelenmemeli
- Vergi adaleti sağlanmalı
4. Eğitim ve Medya Kontrolü
- Halk millî değerlerle eğitilmeli
- Gazete ve broşür gibi yayınlar denetlenmeli, yıkıcı fikirlerin yayılması önlenmeli
5. Reformlarla Halkı Devlete Bağlama
- Eşitlikçi reformlar yapılmalı (Tanzimat tarzı)
- Her kesime adaletli yaklaşılmalı
Sonuç: Güvenlik sadece askerî değil; sosyal, siyasi ve kültürel tedbirlerle sağlanabilir. Devletin devamı için halkla bütünleşme esastır.