Aile, Türk toplumunun temeli olarak kabul edildiğinden, Devlet, evlilik birliğinin korunması ve güçlendirilmesi için hem hukuki düzenlemeler hem de çeşitli sosyal politikalar aracılığıyla önemli tedbirler alır. Bu önlemler, Anayasa’nın temel güvencelerinden yola çıkarak Medeni Kanun ve diğer ilgili mevzuatla detaylandırılır.
Aile, Türk toplumunun temeli olarak kabul edildiğinden, Devlet, evlilik birliğinin korunması ve güçlendirilmesi için hem hukuki düzenlemeler hem de çeşitli sosyal politikalar aracılığıyla önemli tedbirler alır. Bu önlemler, Anayasa’nın temel güvencelerinden yola çıkarak Medeni Kanun ve diğer ilgili mevzuatla detaylandırılır.
1. Anayasal Güvence ve Temel Prensipler
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 41. maddesi, devletin aileye verdiği önemin temelini oluşturur:
- “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.”
- Bu madde, devletin aileyi koruma ve kollama yükümlülüğünü açıkça belirtir. Ayrıca, eşler arası eşitlik ilkesini vurgulayarak evlilik birliğinin sağlıklı bir zemin üzerine inşa edilmesini sağlar.
2. Türk Medeni Kanunu’ndaki Düzenlemeler
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK), evlilik birliğini korumak için bir dizi somut hüküm içerir:
- Evliliğin Kurulmasında Koruyucu Hükümler:
- Evlenme Engelleri: Kanun, evlilik birliğinin sağlıklı kurulması için evlenme yaşını, ayırt etme gücünü ve hısımlık gibi evlenme engellerini (mutlak butlan/nispi butlan sebepleri) düzenler. Bu yasaklar, hukuken geçersiz evliliklerin önüne geçerek sağlıklı ailelerin temelini atmayı amaçlar.
- Resmî Nikâh Zorunluluğu: Evliliğin hukuken geçerli olması için resmî evlenme memuru önünde kıyılması zorunludur. Dini nikâhın tek başına yasal geçerliliği yoktur (TMK m. 143), bu da kadın ve çocukların hukuki güvencesini sağlamaya yöneliktir.
📘 Evlilik Birliğinin Korunması İçin Devletin Aldığı Başlıca Önlemler
🔹 1. Hukuki Koruma Tedbirleri
✅ Aile Mahkemeleri Kurulmuştur
- Aile ile ilgili davalar (boşanma, nafaka, velayet, evlilik iptali vb.) bu uzman mahkemelerde görülür.
- Hâkim, evlilik birliğini kurtarmak için rehberlik, danışmanlık veya ara buluculuk tavsiye edebilir.
✅ Hakimin Müdahalesi (TMK m. 195)
- Eşlerden biri ortak yükümlülüklerini ihmal ederse (örneğin geçim katkısı sağlamazsa), diğer eş aile mahkemesine başvurabilir.
- Mahkeme, eşe yükümlülüklerini yerine getirmesi yönünde emir verebilir.
✅ Aile Konutu Şerhi (TMK m. 194)
- Ortak konutun tek bir eş adına kayıtlı olması durumunda, diğer eş tapuya “aile konutu” şerhi koydurabilir.
- Bu sayede ev, eşin rızası olmadan satılamaz, devredilemez.
🔹 2. Şiddete Karşı Koruma: 6284 Sayılı Kanun
✅ Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Hakkında Kanun (6284)
- Aile içi şiddet durumunda, mağdur eşe koruma kararı çıkarılır.
- Şiddet uygulayan eş hakkında şu tedbirler alınabilir:
- Ortak evden uzaklaştırma,
- Yaklaşma yasağı,
- Elektronik kelepçe,
- Geçici nafaka bağlanması,
- Psikolojik destek ve barınma hizmeti sağlanması.
🔹 3. Sosyal ve Psikolojik Destekler
✅ Aile Destek Merkezleri (ADEM)
- Belediyeler ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğiyle açılır.
- Eşlere aile içi iletişim, çocuk eğitimi, kriz yönetimi konularında rehberlik verilir.
✅ Aile Danışmanlığı Hizmeti
- Psikolojik sorunlar veya iletişim bozukluğu yaşayan çiftler, devletin sunduğu ücretsiz aile danışmanlığı hizmetinden yararlanabilir.
- Boşanma yerine evlilik birliğini korumak hedeflenir.
🔹 4. Ekonomik Destekler
✅ Sosyal Yardım ve Destek Programları
- Dar gelirli ailelere doğrudan yardım yapılabilir (sosyal yardım, çocuk yardımı, barınma desteği).
- Aile içi huzuru bozabilecek ekonomik nedenlerin hafifletilmesi amaçlanır.
🔹 5. Eğitim ve Bilinçlendirme Faaliyetleri
- Evlilik öncesi eğitim programları (örneğin “Evlilik Öncesi Eğitim Projesi”),
- Aile haftası etkinlikleri,
- Medya yoluyla aile değerlerinin teşviki.
✅ Kısa Özet Tablosu:
| Önlem Türü | Açıklama |
|---|---|
| Aile Mahkemeleri | Evlilik birliğine zarar gelmeden önce hukuki çözüm |
| Hakimin müdahalesi | Eşin görevlerini ihlali durumunda uyarı ve yükümlülük |
| Aile konutu şerhi | Konutun eş rızası olmadan satılmasını önler |
| 6284 Sayılı Kanun | Şiddete uğrayan eşe koruma sağlar |
| Aile danışmanlığı | Boşanma yerine rehberlik ve çözüm odaklı destek |
| Ekonomik yardımlar | Yoksul ailelere sosyal yardım |
| Evlilik eğitimleri | Bilinçli ve sağlıklı evlilikler için eğitim |