Arthropleura, Antik Yunancada “eklem” anlamına gelen “arthron” ve “kaburga” anlamına gelen “pleura” kelimelerinden türemiş, soyu tükenmiş devasa bir eklembacaklı cinsidir. Günümüzdeki kırkayaklara ve çıyanlara benzeyen bu canlı, tarihte yaşamış en büyük kara omurgasızlarından biri olarak bilinir.
Arthropleura’nın Temel Özellikleri ve Yaşamı
- Dönem ve Boyut: Arthropleura, yaklaşık 326 ila 290 milyon yıl önce, Karbonifer Dönemi‘nde yaşamıştır. Bilinen en büyük fosilleri, 2,63 metreye kadar uzunluğa ve 55 santimetreye kadar genişliğe ulaşabildiğini göstermektedir. Ağırlığının ise 50 kilogram civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu devasa boyutlara ulaşmasının, o dönemdeki yüksek atmosferik oksijen seviyeleriyle ilişkili olduğu düşünülmektedir, ancak son keşifler tek nedenin bu olmadığını da göstermektedir.
- Habitat: Fosilleri günümüzde Avrupa (özellikle İngiltere ve Almanya) ve Kuzey Amerika olarak bilinen bölgelerde, yani Karbonifer döneminde Lavrasya adı verilen kıtada bulunmuştur. Bu bölgeler, o dönemde tropikal ve nemli ormanlık alanlara sahipti. Arthropleura’nın bu ormanların zemininde yaşadığı ve muhtemelen çürüyen bitki örtüsüyle beslendiği düşünülmektedir.
- Beslenme: Arthropleura’nın büyük olasılıkla bir otobur olduğu ve yere düşen bitki kalıntıları, sporlar ve tohumlarla beslendiği tahmin edilmektedir. Fosillerinde sindirilmiş bitki maddeleri bulunması bu teoriyi desteklemektedir. Başının dairesel olduğu, ince antenlere, saplı gözlere ve bir çeneye sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, biri kısa ve yuvarlak, diğeri bacağa benzeyen uzun bir yapıda olmak üzere iki beslenme uzvu vardı.
- Hareket: Geniş gövdesi ve çok sayıda bacağı sayesinde yavaşça hareket eden bir canlı olduğu düşünülmektedir. Bulunan fosil izleri, farklı boyutlardaki Arthropleura’ların aynı bölgelerde hareket ettiğini göstermektedir.
- Evrimsel Konum: Arthropleura, kırkayaklar ve çıyanlar gibi modern çokbacaklıların (Myriapoda) soyu tükenmiş bir akrabasıdır. Ancak, hangi eklembacaklılar sınıfına ait olduğu konusunda uzun süre gizemini korumuş, son bulunan yavru fosilleri sayesinde bu konuda daha fazla bilgi edinilmiştir.
Arthropleura, Karbonifer döneminin sıcak ve nemli ormanlarında hüküm süren, devasa boyutlarıyla dikkat çeken, ancak büyük olasılıkla zararsız bir otobur olan etkileyici bir tarih öncesi canlıdır.