İtki Terslemesi (İngilizce: Thrust Reversal veya Reverse Thrust), bir uçağın motorlarının normalde ileri doğru hareket sağlamak için yarattığı itki kuvvetini ters yöne, yani uçağın hareket yönüne karşı çevirerek ek bir frenleme kuvveti oluşturan sistemdir.
Basitçe ifade etmek gerekirse, itki terslemesi uçağın motorunu bir “hava freni” olarak kullanmasını sağlar.
Ne İşe Yarar?
İtki terslemesinin temel amacı, uçağın inişten sonra pist üzerindeki frenleme mesafesini kısaltmaktır.
- Ek Frenleme: İniş takımlarının mekanik frenleri ve kanatlardaki spoiler’lar (hava frenleri) ile birlikte çalışarak uçağın yavaşlamasına yardımcı olur.
- Fren Aşınmasını Azaltma: Özellikle ıslak, buzlu veya kirli pist gibi düşük sürtünmeli yüzeylerde, tekerlek frenleri ve lastikler üzerindeki yükü azaltır, böylece aşınmayı önler ve fren sisteminin ömrünü uzatır.
- Kısa Pistlere İniş: Pistin kısa olduğu veya uçağın yüksek hızda inmek zorunda kaldığı durumlarda güvenli duruş mesafesi sağlamak için hayati önem taşır.
- Uçağı Geri Çekme (Taxi): Bazı durumlarda, itki terslemesi, uçağın kalkış için pist başına doğru geri geri gitmesini (Pushback aracı olmadan) sağlamak için de kullanılabilir (Ancak bu, yabancı cisim emme riski nedeniyle havaalanlarında sık tercih edilmeyen bir yöntemdir).
Nasıl Çalışır?
İtki terslemesi, jet motorunun kendisini geriye doğru çalıştırmaz, sadece motorun itki üreten hava akışının yönünü değiştirir.
Modern Yüksek Baypaslı Turbofan Motorlarda (Yolcu uçaklarında yaygın):
- Fan Havasının Yönlendirilmesi: Turbofan motorlar, itkinin büyük bir kısmını motorun ana çekirdeği etrafından geçen soğuk hava (baypas havası) akışından alır.
- Kapakların Açılması: İniş takımları yere değdikten hemen sonra, pilot kokpitteki gaz kollarını geri çekerek sistemi devreye alır. Motorun dış kaportasında özel paneller veya kapaklar (genellikle kova tipi – bucket, ya da istiridye kabuğu tipi – clamshell) açılır.
- Akışın Ters Çevrilmesi: Bu kapaklar ve paneller, normalde arkaya doğru çıkan güçlü soğuk hava akımını (ve bazen sıcak egzoz gazını da) bir 45 ila 135 derecelik açıyla ileri ve yana doğru saptırır.
- Frenleme Kuvveti: Ters yönde saptırılan bu hava akımı, uçağın ileri hareketine karşı bir direnç (negatif itki) yaratarak uçağın yavaşlamasını sağlar.
İtki terslemesi, genellikle uçak pistte düşük bir hıza inene kadar aktif tutulur ve sonrasında motor gücü rölantiye alınarak kapatılır.