Saddam Hüseyin’in 1991’deki Körfez Savaşı (Çöl Fırtınası Harekâtı) sırasında bazı savaş uçaklarını çöle gömmesinin tek bir nedeni yoktur; bu, hava üstünlüğünü kaybetme ve kaynakları koruma amaçlı umutsuz bir stratejik karardı.
Çöle Gömmenin Temel Sebepleri
Saddam, bu Sovyet yapımı (MiG-25, Su-25 gibi) değerli uçakları, ABD liderliğindeki Koalisyon Güçleri’nin ezici hava gücünden korumak için gömmeyi tercih etti.
1. Koalisyon Hava Üstünlüğü ve Hava Saldırılarından Korunma
- Hava Savunmasının Çöküşü: Koalisyon Güçleri, “Çöl Fırtınası” harekâtının daha ilk saatlerinde Irak’ın radar ve iletişim sistemlerini, komuta merkezlerini ve hava savunma ağlarını (SAM) hızla yok etti. Irak Hava Kuvvetleri (IQAF) uçaklarının savaşma yeteneği büyük ölçüde felç oldu.
- Kullanılmaz Hava Üsleri: Koalisyon, lazer güdümlü hassas bombalarla Irak’ın ana hava üslerinin pistlerini ve uçak sığınaklarını (hangarları) sistemli bir şekilde vurdu. Bu, uçakların havalanmasını neredeyse imkânsız hale getirdi.
- Gizleme Çabası: Hızla yok edilen bir hava kuvvetini yeniden inşa etme umuduyla, sağlam kalan değerli uçakları (MiG-25 gibi modern avcı uçakları dahil) görünmez kılmak istediler. Çöle gömme, uçağı Koalisyon’un uydu ve keşif uçaklarından (özellikle termal ve radar taramalarından) gizlemenin en basit yoluydu.
2. Savaşmak Yerine Koruma Stratejisi
Irak Hava Kuvvetleri, Koalisyon’un üstün teknolojiye sahip jetleri (F-15, F-16, F-117 Stealth) karşısında açık hava çatışmasına girme konusunda isteksizdi ve hızlıca büyük kayıplar vermeye başladılar. Bu nedenle, Saddam, elindeki kısıtlı ama değerli hava araçlarını ya iki şekilde koruma kararı aldı:
- İran’a Kaçış: Irak’a ait yaklaşık 100 uçak (MiG-29, Su-24, Mirage F1 gibi envanterin önemli bir kısmı) savaş sırasında imha edilmemek için komşu İran’a kaçırıldı. Bu uçaklar savaştan sonra iade edilmedi ve İran Hava Kuvvetleri envanterine katıldı.
- Çöle Gömme: İran’a kaçırılamayan veya kaçırılması planlanmayan bazı uçaklar ise Koalisyon’un eline geçmesini engellemek ve çatışmadan sonra kullanmak üzere çölde kumların altına gömüldü.
Sonuç ve Keşif
Bu gömülü uçaklar, 2003 yılında ABD liderliğindeki Irak işgali sırasında, Al-Taqqadum (Habbaniye) gibi hava üslerinin yakınlarında Koalisyon askerleri tarafından keşfedildi. Bulunan uçaklar arasında genellikle MiG-25 ve Su-25 gibi Sovyet yapımı jetler vardı. Uçakların bir kısmı, toprak altında kalmalarına rağmen nispeten iyi durumdaydı.
Bu eylem, Saddam rejiminin koalisyonun hava üstünlüğüne karşı çaresizliğini ve savaş sonrası dönem için askeri kaynaklarını koruma isteğini gösteren sıradışı bir taktikti.