Ram Air Turbine (RAT), uçaklarda kullanılan, acil durumlarda devreye giren hayati bir yedek güç sistemidir. Türkçe karşılığı “Sürükleme Havası Türbini” olarak ifade edilebilir.
Özetle, RAT, uçağın tüm ana güç kaynaklarını (motorlar ve yardımcı güç ünitesi – APU) kaybettiği en kritik anlarda devreye girerek, uçağın kontrol edilebilirliğini sağlayan temel sistemler için gerekli olan elektrik ve/veya hidrolik gücü üreten küçük bir rüzgar türbinidir.
Çalışma Prensibi
- Konum: RAT, genellikle uçağın gövdesine veya kanadına gizlenmiş küçük, pervaneli bir ünitedir.
- Devreye Giriş: Uçağın ana elektrik ve hidrolik sistemlerinde tam bir arıza (örneğin, her iki motorun da durması) tespit edildiğinde, RAT ya otomatik olarak ya da pilot komutuyla gövdeden dışarı açılır.
- Güç Üretimi: Açıldıktan sonra, uçağın seyir hızından kaynaklanan karşıdan gelen hava akımı (Ram Air) türbinin pervanesini yüksek hızda (ortalama $5000 – 6000 \text{ RPM}$) döndürür.
- Enerji Dönüşümü: Dönen bu pervane, bir hidrolik pompaya ve/veya bir elektrik jeneratörüne bağlıdır. Bu sayede, hava akımının kinetik enerjisi, uçağın kritik sistemleri için gerekli olan hidrolik basınca ve/veya elektriğe dönüştürülür.
Temel Amacı ve Ürettiği Güç
RAT’ın tek amacı, mürettebatın uçağı güvenli bir şekilde acil iniş yapabileceği minimum süreyi sağlamaktır. Ürettiği güç şunlara yönlendirilir:
- Hidrolik Güç: Özellikle “Fly-by-Wire” (tel ile uçuş) sistemine sahip modern uçaklarda, kanatlardaki ve kuyruktaki uçuş kontrol yüzeylerini (kanatçık, dümen vb.) hareket ettirmek için gereken hidrolik basıncı sağlar. Bu olmadan uçağı yönlendirmek imkansızdır.
- Elektrik Gücü: Kokpitteki temel navigasyon aletlerini, telsiz iletişim sistemini ve diğer kritik aviyonik sistemleri çalıştırmak için sınırlı miktarda elektrik üretir (tipik olarak $5 \text{ kW}$ ile $70 \text{ kW}$ arasında).
Örnekler
RAT’ın önemi, tarihteki bazı kritik olaylarda açıkça görülmüştür. Örneğin, 2001 yılında Atlantik üzerinde yakıtı biten Air Transat’a ait bir Airbus A330’da, pilotlar RAT’ı açarak uçağın temel hidrolik kontrolünü sürdürmüş ve Azor Adaları’na başarılı bir acil iniş yapmıştır.
Not: Boeing 737 gibi bazı eski tasarımlı uçaklarda, uçuş kontrol sistemlerinin tasarımı ve yeterli pil ömrü sayesinde RAT bulunmaz; ancak modern geniş gövdeli uçakların (Airbus, Boeing 777/787 vb.) çoğunda hayati bir standart ekipmandır.