Yangın bölgelerine, özellikle de orman yangınlarında uçak ve helikopterlerden dökülen özel sıvılar genellikle su bazlıdır ancak yangını söndürme ve yeniden alevlenmeyi önleme yeteneklerini artırmak için çeşitli kimyasallar ve katkı maddeleri içerirler.
Bu maddeler iki ana kategoriye ayrılır: Geciktiriciler (Retardants) ve Köpükler (Foams).
1. Yangın Geciktiriciler (Retardants)
Uçaklardan dökülen ve çoğunlukla kırmızı veya pembe rengiyle bilinen maddedir.
- Amaç: Yangını anlık olarak söndürmekten ziyade, yangının ilerlemesini geciktirmek ve yangınla mücadele ekiplerine zaman kazandırmak için yanmamış bitki örtüsünün üzerine bir bariyer oluşturmaktır.
- Kimyasal İçerik:
- Monoamonyum Fosfat (NH4H2PO4) ve Amonyum Sülfat (NH4SO4): Bunlar ana aktif maddelerdir. Isıya maruz kaldıklarında, yanıcı madde üzerinde koruyucu, kömürleşmiş bir tabaka oluşturarak oksijenin oduna/bitkiye ulaşmasını engeller ve yanmayı geciktirir.
- Su: Karışımın temel taşıyıcısıdır.
- Kıvam Arttırıcılar (Guar Sakızı): Sıvının havada dağılmadan, kalın ve kıvamlı bir şekilde hedefe ulaşmasını ve yüzeye tutunmasını sağlar.
- Paslanma Önleyiciler ve Renk Pigmentleri: Uçak tanklarında korozyonu önlemek ve atış yapılan bölgeyi işaretlemek için kullanılır (kırmızı veya pembe renk).
2. Yangın Söndürme Köpükleri (Foams)
Bunlar, genellikle daha küçük araçlar, helikopterler veya yangının hemen üzerine dökülen, anlık söndürme amaçlı kullanılan maddelerdir.
- Amaç: Yanıcı maddeyi su ile kaplayıp, soğutma sağlamak ve en önemlisi oksijenle temasını kesmek (boğma etkisi).
- Kimyasal İçerik:
- Sentetik Köpükler (AFFF Tipi): Su, yüzey aktif maddeler (deterjan benzeri kimyasallar) ve genellikle florokarbon bileşiklerinin bir kombinasyonudur. Yanıcı sıvının (örneğin petrol) yüzeyinde hızla yayılan bir “su filmi” oluşturarak yangını aniden söndürür.
- Protein Köpükler: Hayvansal veya bitkisel proteinlerin hidrolizinden elde edilir. Daha yoğun bir köpük tabakası oluşturur ve genellikle büyük hacimli yangınlarda veya yakıt yangınlarında kullanılır.
Çevresel Etki
Bu kimyasallar genellikle düşük toksisiteye sahiptir ve FDA (ABD Gıda ve İlaç İdaresi) tarafından “genellikle güvenli” olarak onaylanmış bileşenler (guar sakızı, sofra tuzu türevleri) içerir. Ancak büyük miktarlarda ve hassas ekosistemlerde kullanıldıklarında, nehirlere veya su kaynaklarına karıştıklarında geçici olarak su yaşamını etkileyebilirler. Yüksek fosfat/amonyum içeriği, yanan arazideki bitkilerin yeniden büyümesini teşvik eden bir gübre etkisi de yaratabilir.