CIA’nın (ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı) tarihindeki “800 milyon dolarlık görev” denildiğinde, genellikle Soğuk Savaş dönemi boyunca yürütülen en pahalı ve gizli operasyonlardan biri olan Project Azorian (Proje Azorian) akla gelir.
CIA’nın 800 Milyon Dolarlık Görevi: Project Azorian
Project Azorian, 1974 yılında CIA tarafından, okyanusun dibine batmış olan bir Sovyet nükleer denizaltısının (K-129) gizli bir şekilde çıkarılması amacıyla yürütülen son derece gizli bir operasyondu.
Operasyonun Detayları:
- Amaç: 1968 yılında Pasifik Okyanusu’nda batan Sovyet dizel-elektrikli balistik füze denizaltısı K-129‘u çıkarmak. CIA’in asıl amacı, denizaltıdaki:
- Nükleer füzeleri incelemek.
- Kripto kodlama ekipmanlarını ele geçirmek.
- Sovyet nükleer stratejileri hakkında bilgi toplamak.
- Gizlenme Yöntemi: Operasyonun maliyeti, ölçeği ve amacı nedeniyle, CIA bu görevi gizlemek için büyük bir örtü hikayesi yarattı. Howard Hughes’a ait olan dev bir derin deniz madencilik gemisi olan Glomar Explorer‘ın, okyanus tabanından manganez nodülleri çıkararak madencilik yapacağı yalanı yayıldı. Gerçekte Glomar Explorer, batık denizaltıyı kaldırmak için tasarlanmış özel ekipmanlara (devasa bir kıskaç mekanizması) sahipti.
- Maliyet: Operasyonun tahmini maliyeti, dönemin parasıyla yaklaşık 800 milyon dolardı (Bu rakam, Project Azorian’ı o zamana kadar ki en pahalı gizli CIA operasyonlarından biri yapmıştır).
- Sonuç: CIA, denizaltının tamamını çıkarmada başarılı olamadı. Denemenin ortasında bir arıza meydana geldi ve denizaltının büyük bir kısmı tekrar okyanus tabanına battı. Ancak operasyonun geri kalan kısmı ile denizaltının ön kısmı çıkarılabilmiş, bu kısımda bulunan:
- İki nükleer torpido.
- Kod kitapları ve kriptografik makineler (bazıları)
- İki ölen Sovyet denizcinin cesetleri (onlara ait anma töreni düzenlenmiştir)ele geçirilmiştir.
Project Azorian’ın varlığı, 1975 yılında Los Angeles Times gazetesine sızan bir bilgiyle kamuoyuna duyurulmuş ve ABD’nin istihbarat dünyasında büyük bir skandala yol açmıştır.
Not: CIA’in bütçesi ve gizli eylem programları genellikle milyarlarca dolar seviyesinde olduğundan, 800 milyon dolarlık başka operasyonlar da olabilir, ancak literatürde bu meblağ ile anılan en bilinen ve sembolik görev Project Azorian‘dır.