Hayvan kemiğinden yapılmış neolitik olta kancası, MÖ 5000-4500 yıllarında Vin ča kültürüne ait, Sırbistan’ın Belgrad, Vin ča yakınlarında bulunan Vin ča-Belo brdo’daki neolitik yerleşim, Avrupa’nın en büyük nehirlerinden biri olan Tuna’nın üzerinde dik bir sahilde bulunuyordu. Olta kancası, zıpkın ve balık ağı ağırlık bulguları, Sırbistan’daki Taş Devri topluluklarının diyetinde balıkların önemli rol oynadığını gösteriyor. Bu balıkçılık aletlerinin boyutlarına baktığımızda, Vin ča’lıların bugün bile Tuna Nehri’nde yaşayan büyük balıkları yakalayabildiği anlaşılıyor.
Bu kancalar, tarih öncesi dönemlerden beri insanlar tarafından balık avlamak için kullanılan en eski aletlerden bazılarıdır.
Özellikle arkeolojik ve antropolojik bağlamlarda karşılaşılan bu aletler için yaygın spesifik bir isimden ziyade, işlevine ve yapıldığı malzemeye vurgu yapılır:
- Kemik Olta İğnesi: En yaygın ve açıklayıcı terimdir.
- Gorge İğne (Boğaz İğnesi): Bu, kemikten yapılan ilk ve en ilkel kanca tiplerinden biridir. İki ucu sivriltilmiş düz bir kemik parçasıdır. Misina (ip) tam ortasına bağlanır. Balık yemi yuttuğunda ip çekilince kemik balığın boğazına yan saplanarak avlanmasını sağlar.
- Tarih Öncesi Olta İğnesi: Kemik kancalar, taş ve bronz çağları gibi tarih öncesi dönemlerin temel avcılık araçlarından olduğu için bu bağlamda sıkça kullanılır.
Ek Bilgi:
Japonya’daki Sakitari Mağarası’nda 23.000 yıl öncesine ait, bilinen en eski olta iğneleri (büyük ihtimalle kemikten) bulunmuştur. Bu da kemik kancaların ne kadar köklü bir geçmişe sahip olduğunu gösterir.
Kemik, boynuz, midye kabuğu ve ağaç gibi malzemeler, metalin keşfinden önce kanca yapımında kullanılmıştır.