Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik: SAĞLIK VE SAĞLIK HİZMETLERİ
Dünya Sağlık Örgütü sağlığı şöyle tanımlamaktadır: “Yalnızca hastalık ve sakatlık durumunun olmayışı değil aynı zamanda bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik durumu.” Bu tanımda iyilik Wkavramını açıklama güçlüğünün yanı sıra, tam’ın nasıl ölçüleceği, cevabı zor olan bir sorudur. Öte yandan sağlığın hâl olarak görülmesi, kişinin görev sorumluluğunu azaltarak durağan bir duruma indirgemektedir. Bunlara rağmen tanımda yer alan sosyal iyilik kavramı önemli bir gelişme olarak görülmelidir
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin üçüncü maddesinde “Yaşamak, özgürlük ve kişi güvenliği herkesin hakkıdır.” Denmekte, 25. maddesinde de sağlık hakkı şu şekilde ifade edilmektedir: “Tüm bireylerin kendisinin ve ailesinin sağlık ve refahı için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır.” Ülkemizde de sağlık hakkı, anayasal güvence altına alınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti anayasasının 56.maddesinde sağlık hakkı şu şekilde ele alınmıştır: “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir. Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak, insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, -işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.” Günümüzde sağlık; toplumsal, kültürel, ekonomik, hukuki ve politik boyutları olan bir kavram olarak ele alınmaktadır.
Kaynak: Sağlık Kurumları Yönetimi, A.Ü. Yayın No: 1778, AÖF Yayın No: 926, s.1.
Sağlık; sadece hastalık ve sakatlık hâlinin olmayışı değil; bedensel, ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hâlidir. Sağlık tanımında yer alan “hastalık hâli” üzerinde de durmak ve açıklık getirmek gerekir. Hastalık hâlini en azından üç farklı açıdan ele almak mümkündür. İlk olarak tıp bilimi açısından hastalık; vücuttaki çeşitli organlara ilişkin ölçülebilen, nesnel bazı belirti ve bulgularla tanımlanabilen bozukluklar anlamına gelir. İkinci olarak kişi açısından hastalık, öznel bir durumdur ve bedende ya da ruhsal durumdaki olağan dışı değişiklik ve hisleri, rahatsızlıkları ifade eder. Son olarak hastalık, kendisini hasta hisseden ya da hekim tarafından hastalık tanısı konulmuş olan kişiden beklenen davranış biçimi, bir tür sosyal roldür. Nitekim hastalık hâlinin ifadesi için başka dillerde birden çok sözcük kullanılmaktadır (İngilizcedeki disease, illness, sickness gibi). Sağlık tanımında yer alan hastalık kavramının, özellikle kişi açısından taşıdığı anlam önemlidir. Çünkü kişinin sağlık hizmetinden yararlanabilmesi için onu hizmet aramaya yönelten normal dışı bir durumun olması gerekmektedir. Her insanın kendisini bir algılama biçimi, buna uygun olarak da sağlık ve hastalık anlayışı vardır. İnsanların bedenlerindeki ya da ruhsal durumlarındaki normal dışı belirti ve duygulara gösterdikleri tepkiler oldukça farklı olabilmektedir.
• Sağlık hizmetleri “belirli sağlık kuruluşlarında, değişik tip sağlık personelinden yararlanarak, toplumun gereksinim ve isteklerine göre değişen amaçları gerçekleştirmek ve böylece kişilerin ve toplumun sağlık bakımını, her türlü koruyucu ve tedavi edici etkinliklerle sağlamak üzere, ülke çapında örgütlenmiş kalıcı bir sistem” olarak tanımlanmaktadır.
• Sağlık hizmetleri, birey ve toplum sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla sağlık personeli ve kurumları tarafından sunulur.
• Sağlık hizmetleri; insan sağlığına zarar veren çeşitli etmenlerin yok edilmesi, toplumun bu etmenlerin etkilerinden korunması, hastaların tedavi edilmesi, bedensel ve ruhsal becerileri azalmış olanların rehabilite edilmesi için yapılan hizmetlerdir.
• Sağlık hizmetleri “kişilerin ve toplumların sağlıklarını korumak, hastaların hastalandıklarında tedavilerini yapmak, tam olarak iyileşmeyip sakat kalanların başkalarına bağımlı olmadan yaşayabilmelerini sağlamak ve toplumların sağlık düzeylerini yükseltmek için yapılan planlı çalışmaların bütünü” anlamına gelmektedir.
Bu tanımdan yola çıkarak sağlık hizmetlerinin temel amacının, kişilerin hasta olmamalarını sağlamak ve onları hastalıklardan korumak olduğunu da söyleyebiliriz. Diğer taraftan sağlık hizmeti denilince, üreticilerin ürettikleri ürün ve hizmetler, doktorların bilgi ve becerileri, sağlık kuruluşlarının tıbbi ve teknolojik kapasiteleri, testler ve bakım süreçleri gibi konular akla gelmektedir.