Evrenin büyüklüğünü tarif etmek… İnsan zihnini en çok zorlayan, en baş döndürücü konudur bu. Aslında bu soruya “şu kadar büyüklükte” diye kesin bir cevap vermek, hikayenin yarısını atlamak olur. Çünkü mesele, gördüğümüz evren ile gerçekte var olan evrenin ne kadar farklı olduğu.
Gördüğümüz Pencere: Gözlemlenebilir Evren
Bizim için başlangıç noktası, Gözlemlenebilir Evren dediğimiz şeydir. Bu, ışığın Büyük Patlama’dan bu yana bize ulaşabildiği bölgedir. Şöyle düşünün: Bir fener tutuyorsunuz ve ışığın ulaştığı yer sizin görebildiğiniz yer. O fenerin ışığı ne kadar uzağa gittiyse, sizin gözlemlenebilir evreniniz de o kadar büyüktür.
Ünlü gökbilimci Edwin Hubble’ın 1920’lerde yaptığı keşifler, evrenin aslında sandığımızdan çok daha büyük olduğunu kanıtladı. Hubble, “Nebula” dediğimiz o puslu yapıların, aslında Samanyolu’nun dışındaki dev galaksiler olduğunu gösterdi. Bu, evreni birdenbire trilyonlarca kat büyüttü.
Bugün, bu pencerenin çapının yaklaşık 93 milyar ışık yılı olduğunu biliyoruz. (Işık yılı, ışığın bir yılda kat ettiği inanılmaz mesafedir.)
Asıl Tartışma: Gözlemlenebilir Evrenin Ötesi
Peki, evren sadece 93 milyar ışık yılı mı? İşte asıl felsefi ve bilimsel tartışma burada başlıyor.
- Evrenin Şekli ve Sonsuzluk: Eğer evren düzse (bilimsel veriler bunu gösteriyor), o zaman sonsuz olma ihtimali çok yüksek. Sonsuz bir evrenin tam ortasında duruyoruz; baktığımız her yönde sonsuz sayıda galaksi, yıldız ve madde var.
- Paralel Evrenler: Sonsuzluk fikri, fizikçi Max Tegmark gibi isimleri, sonsuzluğun içinde bizdekiyle aynı parçacık dizilimine sahip başka “kopya” evrenlerin de olabileceği hipotezini atmaya itiyor. Bu da evrenin, bizim hayal edebileceğimiz her şeyi kapsayan dev bir Çoklu Evren (Multiverse) olabileceği anlamına geliyor.
Türk Bilim Dünyasından Bakış
Türkiye’deki bilim insanları da bu büyüklük ve sonsuzluk tartışmasına dahil oluyor.
- Örneğin, fizikçi Prof. Dr. Erdal İnönü ve diğer kozmologlarımız, evrenin başlangıcı ve genişlemesi üzerine yapılan uluslararası çalışmaları yakından takip ettiler ve bu alanın Türkiye’de gelişmesine öncülük ettiler. Evrenin sürekli genişlediği gerçeği, onun büyüklüğü ve geleceği hakkında en önemli ipucudur.
- Jeolog olmasına rağmen evrenin fiziksel sınırları üzerine sıkça fikir belirten Prof. Dr. Celal Şengör gibi isimler, genellikle evrenin yasalarının tekliği ve maddenin evrendeki dağılımı üzerine düşüncelerini paylaşır. Şengör’ün bilim felsefesine olan vurgusu, evrenin büyüklüğünü anlamanın, aynı zamanda bilimsel bilginin sınırlarını anlamak anlamına geldiğini hatırlatır.
Sonuç
Evren ne kadar büyük? Cevap basit değil: En az 93 milyar ışık yılı çapında bir pencereden bakıyoruz, ama pencerenin dışındaki gerçek evren büyük ihtimalle sonsuz.
Evrenin büyüklüğü, sadece mesafelerle ilgili bir sayı değil, aynı zamanda bizim bilgimizin ve algımızın sınırlarıyla ilgili bir sorudur. O sonsuzluk fikri, bizi sürekli olarak daha fazlasını aramaya iten o büyük gizemdir.