YKS Kapsamındaki Tarih kısmı, konu kapsamı hem TYT’de hem AYT’de birçok ortak konu içeren bir alandır. O nedenle bu derse de özen göstermek gerekir. Zaten AYT’deki Tarihin daha detaylı ve kapsamlı olduğunu bilmeyen yoktur. TYT – AYT ayrımında olduğu gibi, AYT Tarih konuları, TYT’deki tüm tarih konularını kapsarken, TYT Tarih konuları, AYT Tarih konularının hepsini kapsamaz. O nedenledir ki AYT Tarih için TYT tarihi bitirmek önemlidir. Ama TYT’yi özetle çalışıp geçmek de bir noktada mantıklıdır çünkü AYT Tarih, dediğimiz üzere hepsini daha detaylı kapsıyor. TYT Tarih kısmını zaten içinde barındırıyor diyebiliriz.
2026 TYT TARİH KONU KAZANIMLARI
1. TARİH BİLİMİ VE KAYNAKLARI
1.1 Tarih biliminin tanımı ve önemi
Tarih, insan topluluklarının geçmişte yaşadığı olayları, bu olayların nedenlerini, sonuçlarını ve gelişim süreçlerini inceleyen bir bilimdir. Öğrenci, tarihin geçmişi anlamak, günümüzü yorumlamak ve geleceğe ışık tutmak için neden önemli olduğunu kavrar.
1.2 Tarih araştırmalarında kullanılan yöntemler
Tarih bilimi; yazılı belgeler, sözlü kaynaklar, arkeolojik buluntular ve görsel-işitsel materyaller gibi çeşitli kaynakları kullanır. Olayları kronolojik sıraya koymak, neden-sonuç ilişkilerini belirlemek ve çeşitli kaynakları eleştirel şekilde değerlendirmek temel yöntemlerdir.
1.3 Tarih ve diğer bilimler
Tarih, coğrafya, sosyoloji, ekonomi, antropoloji gibi bilimlerle ilişkilidir. Tarihi olayların anlaşılmasında diğer disiplinlerden yararlanmak, olayları daha kapsamlı yorumlamayı sağlar.
2. İNSANLIK TARİHİNİN İLK DÖNEMLERİ
2.1 Tarih öncesi devirler
İlk insan topluluklarının yaşam biçimleri, ekonomik faaliyetleri, taş devri, tunç devri ve demir devri özellikleri incelenir. İnsanların avcı-toplayıcı toplumdan tarım ve hayvancılığa geçişi ile sosyal örgütlenme süreci öğrenilir.
2.2 İlk uygarlıklar
Mezopotamya, Mısır, Hint ve Çin uygarlıkları incelenir. Yönetim biçimleri, yazı sistemleri, sosyal ve ekonomik yapı, kültürel ve teknolojik gelişmeler öğrenci tarafından kavranır.
3. İSLAM ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
3.1 Göçebe ve yarı göçebe yaşam
Türklerin göçebe ve yarı göçebe yaşam biçimleri, sosyal ve siyasi örgütlenmeleri, aile ve kabile yapıları öğrenilir.
3.2 İlk Türk devletleri
Büyük Hun, Göktürk, Uygur, Avar, Hazar ve Karahanlılar gibi devletlerin kuruluş amaçları, yönetim biçimleri, kültürel ve ekonomik yapıları incelenir.
3.3 Kültürel ve sosyal hayat
Türklerin aile yapısı, inançları, gelenek ve görenekleri, bilim ve sanat alanındaki gelişmeleri kavranır.
4. İSLAM SONRASI TÜRK TARİH
4.1 İlk İslam-Türk devletleri
Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu Devleti ve Anadolu beylikleri incelenir. Bu devletlerin siyasi, kültürel ve ekonomik yapıları öğrenilir.
4.2 Osmanlı Devleti’nin kuruluş ve yükselme dönemi
Osmanlı’nın kuruluşu, ilk padişahlar, fetihler, teşkilat yapısı, ordu ve hukuk düzeni, ekonomi ve kültürel yapı anlatılır.
4.3 Osmanlı’da duraklama ve gerileme dönemi
Avrupa’daki gelişmeler, ekonomik ve sosyal sorunlar, merkezi otoritenin zayıflaması ve reform girişimleri işlenir.
4.4 Osmanlı’da ıslahat hareketleri
Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet dönemi yenilikleri, anayasa ve hukuk çalışmaları ile toplumsal ve siyasal değişimler incelenir.
5. MODERN TÜRK TARİHİ
5.1 I. Dünya Savaşı ve Osmanlı’nın son yılları
Savaşın nedenleri, cepheler, iç ve dış politik gelişmeler, Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması’nın sonuçları ele alınır.
5.2 Kurtuluş Savaşı
Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliği, kongreler, TBMM’nin açılması, cepheler ve diplomasi ile ulusal egemenliğin sağlanması incelenir.
5.3 Cumhuriyet’in ilanı ve inkılaplar
Cumhuriyet’in ilanı, anayasa ve hukuk değişiklikleri, sosyal ve kültürel reformlar, eğitim, hukuk, ekonomi ve kadın hakları alanındaki yenilikler öğrenilir.
5.4 Atatürk dönemi dış politikası
Atatürk dönemi dış politikası, tarafsızlık politikası ve Türkiye’nin uluslararası ilişkilerdeki konumu incelenir.
6. TEMEL TARİH KAVRAMLARI VE BECERİLER
6.1 Kronoloji
Olayların zaman içinde sıralanması, tarihî dönemlerin ve çağların anlaşılması beklenir.
6.2 Sebep-sonuç ilişkisi
Tarihî olayların neden ve sonuçlarının belirlenmesi, tarihî sürecin anlaşılması için temel kazanımdır.
6.3 Tarihî yorum ve eleştirel düşünce
Farklı kaynaklardan elde edilen bilgilerin karşılaştırılması, güvenilirliklerinin sorgulanması ve tarihî olaylara eleştirel bakış geliştirilmesi beklenir.
2026 AYT TARİH KONU KAZANIMLARI
1. TARİH BİLİMİ VE YÖNTEMLERİ
1.1 Tarih biliminin tanımı ve önemi
Tarih, insan topluluklarının geçmişteki siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel ve askerî olaylarını inceleyen bilimdir. Öğrencinin tarih biliminin hem geçmişi anlamada hem de günümüz ve gelecek için çıkarım yapmada neden önemli olduğunu kavraması beklenir.
1.2 Tarih araştırmalarında kullanılan yöntemler
Tarih araştırmaları; yazılı belgeler, sözlü kaynaklar, arkeolojik buluntular, epigrafi, nümizmatik ve görsel-işitsel materyaller kullanılarak yapılır. Kaynak eleştirisi, kronoloji, sebep-sonuç ilişkisi ve tarihsel yorum AYT’de önemli kazanımlardır.
1.3 Tarih ve diğer bilimler
Tarih, coğrafya, sosyoloji, antropoloji, ekonomi, psikoloji ve arkeoloji gibi disiplinlerle etkileşim hâlindedir. Olayların farklı açılardan analiz edilmesi bu kazanım kapsamında değerlendirilir.
2. İLK ÇAĞ UYGARLIKLARI
2.1 Mezopotamya uygarlıkları
Sümerler, Akadlar, Babiller ve Asurlar’ın yönetim biçimleri, hukuk ve sosyal yaşamları incelenir. Yazının, şehir devletlerinin ve tapınak merkezli yönetimlerin önemi vurgulanır.
2.2 Mısır uygarlığı
Firavun yönetimi, sosyal sınıflar, piramitler, Nil Nehri’nin ekonomiye etkisi ve dini yaşam incelenir.
2.3 Hint ve Çin uygarlıkları
Hint uygarlığında kast sistemi ve dinsel yapılar, Çin uygarlığında Konfüçyüs ve Tao düşüncesi ile yönetim ve toplum ilişkisi ele alınır.
3. İSLAM ÖNCESİ TÜRK TARİHİ
3.1 Göçebe ve yerleşik hayat
Türklerin göçebe ve yarı göçebe yaşam biçimleri, aile, boy ve kabile yapısı, sosyal örgütlenme ve ekonomi incelenir.
3.2 İlk Türk devletleri
Büyük Hun, Göktürk, Uygur, Avar, Hazar, Karahanlılar gibi devletlerin siyasi, ekonomik ve kültürel özellikleri, devlet yönetim anlayışı ve hukuk sistemleri değerlendirilir.
3.3 Kültürel ve sosyal hayat
Türklerin inançları, bilim ve sanat alanındaki faaliyetleri, gelenek ve görenekleri ile diplomatik ilişkileri incelenir.
4. İSLAMİYET SONRASI TÜRK TARİHİ
4.1 İslamiyet’in kabulü ve etkisi
Türklerin İslamiyet’i kabulü, siyasi, kültürel ve sosyal yaşamda meydana gelen değişimler AYT kapsamındadır.
4.2 İlk İslam-Türk devletleri
Karahanlılar, Gazneliler, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçukluları’nın kuruluş, yükseliş ve kültürel katkıları incelenir.
4.3 Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemi
Osmanlı’nın kuruluş süreci, ilk padişahlar, beylerbeylik sistemi, fetihler, ordu ve yönetim yapısı detaylı olarak ele alınır.
4.4 Osmanlı’nın yükselme, duraklama ve gerileme dönemleri
Yükselme dönemi (1453-1600) fetihler, devlet örgütlenmesi, ekonomi ve kültürel yapıyı kapsar. Duraklama ve gerileme dönemlerinde merkezi otoritenin zayıflaması, ekonomik ve toplumsal sorunlar, savaşlar ve diplomasi detaylandırılır.
4.5 Osmanlı ıslahat hareketleri
Tanzimat, Islahat ve Meşrutiyet dönemi reformları, anayasal düzenlemeler, modernleşme ve toplumsal değişimler AYT’de önemlidir.
5. MODERN TÜRK TARİHİ
5.1 I. Dünya Savaşı ve Mondros Mütarekesi
Savaşın nedenleri, Osmanlı’nın cephelerdeki durumu, iç ve dış politik gelişmeler, Mondros Mütarekesi ve Sevr Antlaşması’nın sonuçları incelenir.
5.2 Milli Mücadele dönemi
Mustafa Kemal Atatürk’ün liderliği, kongreler, TBMM’nin açılması, askeri cepheler, diplomasi ve ulusal egemenliğin sağlanması detaylı olarak öğrenilir.
5.3 Cumhuriyet’in ilanı ve inkılaplar
Cumhuriyet’in ilanı, anayasa ve hukuk değişiklikleri, sosyal ve kültürel reformlar, eğitim, ekonomi ve kadın haklarındaki yenilikler AYT’de soru konusu olabilir.
5.4 Atatürk dönemi dış politikası ve tarafsızlık
Atatürk’ün dış politika anlayışı, komşu ülkelerle ilişkiler ve tarafsızlık politikası incelenir.
6. DÜNYA TARİHİ (AYT KAPSAMI)
6.1 Orta Çağ ve Avrupa’da feodalite
Feodal yapı, kilise-devlet ilişkisi, Haçlı Seferleri ve toplumsal etkileri incelenir.
6.2 Rönesans, Reform ve Coğrafi Keşifler
Kültürel, bilimsel ve siyasi etkiler, ekonomik ve sosyal sonuçlar ele alınır.
6.3 Sanayi Devrimi ve milliyetçilik hareketleri
Sanayileşmenin toplumsal etkileri, sömürgecilik ve milliyetçilik akımlarının ortaya çıkışı detaylandırılır.
6.4 I. ve II. Dünya Savaşları
Savaşların nedenleri, sonuçları, uluslararası antlaşmalar, savaş teknolojileri ve sosyal etkiler AYT kapsamındadır.
7. TARİHSEL KAVRAMLAR VE BECERİLER
7.1 Kronoloji ve tarihsel süreç
Olayların zaman içindeki sıralanması ve çağlar arasındaki bağlantıların kurulması.
7.2 Sebep-sonuç ilişkisi
Tarihî olayların nedenleri ve sonuçlarının analiz edilmesi.
7.3 Tarihî yorum ve eleştirel düşünce
Kaynakların güvenilirliği, farklı bakış açılarından yorum ve kanıt temelli çıkarım yapabilme becerisi AYT’de ölçülür.