Osmotik Basınç
Hücre içindeki çözünmüş maddelerin oluşturduğu su alma isteğine denir. Hücrenin sitoplazmasında bulunan çeşitli şekerler, organik ve inorganik tuzlar ozmotik basınç oluşturarak hücrenin dış ortamdan su almasını sağlar. Hücre içindeki madde yoğunluğu ile hücrenin osmotik basıncı doğru orantılıdır.
- Osmotik basınç bitki ve hayvan hücrelerinin madde alış verişinde etkilidir. Bitkiler topraktaki suyu kök osmotik basınçları sayesinde alırlar. Kurak bölge bitkileri, kök osmotik basınçlarının yüksek olması sayesinde ortamda az miktarda bulunan suyu kökleri ile emebilirler.
- Hücrelerde osmotik basınç ile turgor basıncı ters orantılı olarak değişir. Osmotik basınç ile turgor basınç arasındaki fark emme kuvveti olarak adlandırılır.
Turgor Basıncı
Hücre içindeki suyun hücre duvarına yaptığı basınca turgor basıncı denir.
- Hipotonik ortama konulan bitki hücreleri su alır. Hücre içine aşırı derecede su girmesi sonucunda, koful büyür ve sitoplazmayı hücre duvarına doğru iter.
- Bitkilerdeki turgor basıncı:
- • stomaların açılıp kapanması,
- • otsu bitkilerin dik durması,
- • böcekçil bitkilerde nasti hareketinin gerçekleşmesi gibi olayların meydana gelmesini sağlar.
Emme kuvveti = Osmotik basınç – Turgor basıncı
Hayvan hücrelerinin aşırı su alması hücre için zararlı olabilir. Örneğin hipotonik ortamda bekletilen alyuvar hücreleri su alarak şişer. Hücre duvarı olmadığı için, bir süre sonra hücre zarı bu basınca dayanamaz ve patlar. Bu olaya hemoliz denir.