Şap Hastalığı Nedir?
Şap hastalığı (Foot and Mouth Disease, FMD) sığır, domuz, koyun, keçi ve yabani ruminantların akut seyirli ve çok bulaşıcı viral bir hastalığıdır. Günümüzde şap hastalığı uluslararası canlı hayvan ve hayvansal ürün ticaretini olumsuz yönde etkileyen ve tüm dünyayı ilgilendiren önemli bir problemdir.
Şap Hastalığı Etiyoloji
Şap hastalığı virusu Picornaviridae ailesinin Aphthovirus genusunda içinde yer alan kübik simetrik yapıda ve zarfsız bir RNA virusudur. Şap hastalığı virusunun immunolojikolarak farklı olan 7 serotipi (A, O, C, Asia-1, SAT-1, -2 ve -3) vardır. Serotipler karşılıklı bağışıklık oluşturmazlar. Her serotipin çok sayıda alttipleri vardır. Şapvirusu doğal şartlarda yüksek oranda mutasyona sahiptir. Virusun üretilmesi farklıhücre kültürleri ve deneme hayvanlarında (kobay ve yavru fareler) mümkündür.Virus pH 7-9 arasında etkilenmeden kalabilir. Fakat bunun dışındaki pH değerlerindehızla inaktive olur. Etken zarfsız olduğundan yağ çözücülere karşı dayanıklıdır. Normal çevre şartlarında en az 20 gün, kuru hayvan gübresinde 14 gün ve kışın28 gün canlı kalabilir. Virusun asit ve alkali pH derecelerine duyarlılığından dolayı; sodyum karbonat (çamaşır sodası), sodyum bikarbonat (yemek sodası) ve sodyumhipoklorit (çamaşır suyu) antiseptik ve dezenfektan olarak kullanılabilir.
Şap Hastalığı Epidemiyoloji
Şap hastalığı enfekte ve duyarlı hayvanlar arasında genellikle temas yoluyla bulaşır. Virusun taşınmasında ahır, mera, hayvan pazarları ve nakil sırasında hayvan hareketleri önemli rol oynamaktadır. Enfekte hayvanların sekret ve ekstretleri aracılığıyla yüksek oranda virus saçılır. Enfekte hayvanların salyası, vezikül kabuğu ve sıvısı, sütü, semeni, idrarı ve dışkısı ile virus bulaşabilir. Hastalıktaniyileşen hayvanlar farengeal bölgelerinde virusu uzun süre taşırlar (koyunlar 9 ay,sığırlar 3.5 yıl). Bu hayvanlar enfeksiyon kaynağı olarak kabul edilir. Şap virusuaerosol yolla rüzgârın durumu, hava sıcaklığı ve nem oranına bağlı olarak oldukça uzaklara taşınabilmektedir. Bulaşık yemler, nakil araçları, insanlar, kuşlar ve diğerhayvanlar, sinekler, ahır personelinin kullandığı malzemeler, hayvansal ürünlerve mezbaha atıkları hastalığın başka yerlere taşınmasında rol oynayabilir.