Muâvenet-i Millîye, I. Dünya Savaşı öncesinde Osmanlı Donanması için inşa edilen bir destroyerdir. Bu gemi, I. Dünya Savaşı sırasında Dardanelles Seferi’nde Britanya pre-dreadnought muharebe gemisi Goliath’ı battırdığı için en çok bilinen bir gemidir.
İsimlendirme
“Muâvenet” Osmanlı Türkçesinde destek anlamına gelir. Bu ismin ilk gemisinin tam adı “Muâvenet-i Millîye”, ulusal destek anlamına gelir. Bu geminin adı, Osmanlı Donanması Ulusal Destek Derneği’nin (Donanma-i Osmânî Muâvenet-i Millîye Cemiyeti, kısa olarak Donanma Cemiyeti) onuruna verilmiştir. Bu dernek, 1909 Temmuz’unda tüccar Yağcızade Şefik Bey’in girişimiyle kurulmuş, daha sonra toplumun daha düşük katmanları da dahil olmak üzere daha geniş bir katılıma sahip olmuştur. Dernek, Osmanlı kamuoyundan gönüllü katılımla toplanan fonlar aracılığıyla geminin satın alınmasını finanse etmiştir. Muâvenet-i Millîye, derneğin çabaları sayesinde Almanya’da satın alınmış ilk gemidir.
Muâvenet-i Millîye ve Kardeş Gemiler
Muâvenet-i Millîye ve kardeş gemileri Yadigar-i Millet, Numune-i Hamiyet ve Gayret-i Vataniye, aslen Alman torpido botları S165-S168 olarak inşa edilmişti. Tamamlanmalarından sonra, Eylül 1910’da Osmanlı Donanması’na satıldılar. (Schichau-Werft, 1911’de S165-S168 adıyla iki yeni grup torpido botu inşa etti.) Komutanlık Değişikliği 1912’de Muâvenet-i Millîye’nin komutası, Kıdemli Yüzbaşı Ayasofyali Ahmed Saffed (sonraki ismi Ahmet Saffet Ohkay) tarafından devralındı. Saffed, yeni bir nesil subaylardan biriydi ve Osmanlı Donanması’nın aldığı daha modern gemiler için özel olarak yetiştirilmişti. I. Dünya Savaşı’na Osmanlı’nın girişinden ilk aylarda, gemi Karadeniz’de görevlere atanmış, Dardanelles Seferi’nin başlangıcında Çanakkale’ye yönlendirilmiştir.
Goliath’ın Batması
HMS Goliath, Dardanelles Seferi’nde deniz operasyonlarında yer alan müttefik filosunun bir parçasıydı. 25 Nisan 1915’te Çanakkale Koyu’ndaki Helles Burnu’na yapılan karadan çıkarma operasyonuna destek vermeye devam ediyordu. 12-13 Mayıs 1915 gecesi, HMS Cornwallis ile birlikte beş torpido botu tarafından korunarak Morto Koyu’nda, Fransız yanındaki basınçtan kurtulmak için görevlendirilmişti.
Muâvenet-i-Millîye’nin Harekâtı
Muâvenet-i-Millîye, Kerevizdere’yi geri almaya yönelik Osmanlı karşı saldırılarına karşı Fransız muharebe gemilerinin desteğini istemeleri üzerine görevlendirildi. Her gece iki muharebe gemisi Osmanlı pozisyonlarını bombardımana tutuyordu. Bu nedenle Osmanlılar, Muâvenet-i-Millîye’yi görevlendirdi. 10 Mayıs’ta 13:30’da Muâvenet-i-Millîye Boğaz’a ulaştı ve yeni görevi için hazırlıklar başladı. 12 Mayıs’ta 18:40’da Muâvenet-i-Millîye harekete geçti. 19:00-19:30 arasında mines geçtikten sonra 19:40’de Soğanlıdere’ye demir attı ve gece boyunca bekledi.
Goliath’ın Batışı
- 23:30’da Müttefik muharebe gemilerinin proyektorları kapatıldı.
- 00:30’da Muâvenet-i-Millîye’nin kaptanlığını yapan Rudolf Firle, geminin Avrupa yanına geçmesine izin vermedi.
- 01:00’de Muâvenet-i-Millîye’nin arkasındaki iki muharebe gemisi görüldü. Önünde Goliath vardı.
- Goliath, şifre sorarak Muâvenet-i-Millîye’yi tanımladı.
- Muâvenet-i-Millîye, vakit kaybetmeden üç torpido ateşledi.
- İlk torpido kaptan köprüsüne isabet etti.
- İkinci torpido dumanına isabet etti.
- Üçüncü torpido kuyruğuna isabet etti.
- Gemiler hemen batmaya başladı ve 570’den fazla mürettebat, 700’den fazla mürettebatın arasında geminin kaptanı da öldü.
Goliath’ın Batışının Sonuçları
Goliath’ın batışı, Britanya Donanması’nın üst komutasını ve stratejisinin direkt ve radikal bir şekilde değiştirdi. 15 Mayıs 1915’te, gemilerinin kaybetmesinden iki gün sonra, First Sea Lord Admiral Fisher, First Lord of the Admiralty Winston Churchill ile acımasız tartışmalar sonucunda istifa etti. 17 Mayıs’ta Churchill’in de istifası gerçekleşti. General Hamilton, günlük defterinde “Türkler bir madalya hak eder.” demiştir. Müttefikler, karadan çıkarma operasyonları ile beklentilerini yerine getiremedi. Bu nedenle Britanyalılar, deniz saldırısının yeniden başlatılması için planlar yapmaya başladı. Ancak Goliath’ın batması, Boğaz’ın sadece bir deniz saldırısıyla açılmasının aşırı pahalı olacağını kanıtladı. Değerli modern muharebe gemisi HMS Queen Elizabeth, Dardanelles’ten geri çağrıldı. Anzak’ta Triumph ve Çanakkale’de Majestic’in batması, her ikisi de U-21 tarafından torpido ile batan gemiler, müttefik kara birliklerine deniz desteğini azalttı.
Muâvenet-i-Millîye’nin Kahramanı
- Muâvenet-i-Millîye’nin kaptanı Kıdemli Yüzbaşı Ayasofyali Ahmed Saffed
- Alman subayı Rudolf Firle
- İki subayı
- 90’dan fazla Osmanlı mürettebatı, İstanbul’da kahraman olarak karşılandı. Boğaz boyunca tüm ışıklar özel olarak onurlarına yakıldı ve madalyalar ve ödüllerle ödüllendirildiler.
Sonraki Operasyonlar
- İmbros Muharebesi (20 Ocak 1918): Muâvenet-i Millîye ve üç diğer Osmanlı torpido botu, Dardanelles’ten sortie yaptı ve çökmüş Osmanlı muharebe kruvazörü Yavûz Sultân Selîm’i takip eden İngiliz torpido botları Lizard ve Tigress’i karşıladı. Bu İngiliz torpido botları defalarca geri püskürtüldü ve Yavûz, İstanbul’a döndü.
- Muâvenet-i Millîye’nin Hizmetinden Çıkışı: Savaş çabalarının çöktüğünü gören Türkler, Muâvenet-i Millîye’yi Ekim 1918’de hizmetten çıkardı. Savaş sonrası Türk Donanması, 1924’te gemiyi terk etti. Gemi, Taşkızak tersanesinde konaklama hücre olarak kullanıldı. 1953’te nihayet hurdaya ayrıldı.