Virolojik Teşhis Yöntemleri
Viral hastalıkların teşhisinde beş temel prensip izlenmektedir. Bunlar:
1. Virus partikülünün tespiti
2. Virus izolasyonu ve identifikasyonu
3. Viral antijenlerin tespiti
4. Viral nükleik asit tespiti
5. Virusa spesifik antikorların tespiti
Virus partikülünün tespiti, virus içeren materyallerin elektron mikroskopta inecelenmesi ile yapılır.Virus izolasyonu ve identifikasyonu, zaman alıcı vezahmetli olmasına karşılık viral hastalıkların kesin tanısında en güvenilir yol olarak gösterilmektedir.Örnekleme materyallerinden hazırlanan inokulumlarınhücre kültürüne ekilmesi ve virus üremesine bağlı olarakhücredeki değişimler takip edilerek tespit yapılır.Virusun, bulunduğu bölgeden alınan örneklerle ekimyapılarak üretilmesine virus izolasyonu; üretilen yeni virussuşuna ise izolat adı verilmektedir.Viral antijenlerin tespiti ile yapılacak teşhis çalışmaları,doku materyallerinde virus antijenlerinin gösterimi veyainokulumun ekildiği hücre kültürlerinde virusantijenlerinin gösterimi esasına dayanan iki farklıyöntemle yapılabilir. Konjugat adı verilen işaretliantikorlar bu yöntemlerin birçoğunda kullanılmaktadır.
Viral antijenlerin tespitinde kullanılan en yaygın yöntemler: ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay), duyarlılığı yüksek, hücre kültürü gerekli olmayan ve hızlı teşhissağlayan bir yöntem olup en çok kullanılan yöntemdir. Substratta meydana gelen renk değişikliğinin yoğunluğu spektrofotometre ile ölçülerek değerlendirme yapılır.Analitik duyarlılığı oldukça yüksektir. ELISA için geliştirilmiş uygulama protokolleri indirekt ELISA,yarışmalı ELISA, sandviç ELISA ve immun-captureELISA yöntemleri olarak gruplandırılmaktadır. İmmunoperoksidaz tekniği, PLA tekniği olarak da bilinmektedir. Bu teknikte konjugat olarak peroksidazenzimi ile işaretli antikorlar kullanılmaktadır. Düşük maliyetli olması ve sonuçların invert ışık mikroskobunda değerlendirilebilmesi gibi avantajları olmasına rağmen, hücre kültürünün gerekli olması, steril çalışma şartları gerektirmesi ve göz ile değerlendirilmesi gibi dezavantajlara sahiptir. FAT olarak da adlandırılan İmmunofloresan tekniğinde konjugat, enzim yerine ışıldama oluşturan boyalar ile işaretlenmektedir. En çok kullanılan boyalar FITC verodamin’dir. Test sonuçları floresan mikroskop ile değerlendirilir. En önemli avantajı sonuçların çok kısasürede alınabilmesidir. Hemaglütinasyon testi (HA) basit, ekonomik ve saha şartlarında uygulanabilen bir yöntemdir. Hemaglütinasyon, virion yapısında hemaglütininglikoproteini taşıyan virusların belirli canlı türlerine aiteritrositleri bağlayarak kümeleştirmesi ve çöktürmesidir. Virusa spesifik antikorların tespitinde kullanılan serolojik yöntemler, özellikle epidemiyolojikçalışmalarda ve belirli bir bölgede yürütülen hastalık takip faaliyetlerinde kullanılan uygulamalardır. Bu yöntemlerde uygulanan testin kontrolünü sağlamak ve sonuçları yorumlamak için pozitif ve negatif referansserumlar kullanılmaktadır. Pozitif ve negatif serum dışındabu çalışmalarda sıklıkla kullanılan bazı materyallere hiperimmun serum, tip spesifik serum, poliklonal serum ve monoklonal antikor örnek olarak verilebilir.