Brezilya Donanması’nın eski uçak gemisi NAe São Paulo (A12)‘nun Atlas Okyanusu’nda batırılmasının ardında, geminin teknik durumu, barındırdığı zehirli maddeler ve uluslararası hukuki süreçler yatmaktadır.
Brezilya Uçak Gemisi Neden Batırıldı?
NAe São Paulo, aslında 1963’ten 2000’e kadar Fransız Donanması’nda “Foch” adıyla hizmet vermiş, Brezilya tarafından satın alındıktan sonra São Paulo adını almıştır. Gemi, emekliye ayrıldıktan sonra sökülmek üzere satılmış, ancak söküm işleminin gerçekleşmemesi üzerine nihayetinde Brezilya tarafından kontrollü olarak batırılmıştır.
Batırma kararının temel nedenleri şunlardır:
- Asbest ve Tehlikeli Atık: Geminin yapısında tonlarca asbest (amyant), cıva ve diğer ağır metaller gibi tehlikeli ve zehirli maddeler bulunuyordu. Bu durum, geminin “ölüm gemisi” olarak anılmasına neden oldu.
- Çevresel ve Hukuki İtirazlar: Geminin sökümü için Türkiye’deki Aliağa’da bulunan bir firmaya satılması üzerine, çevre örgütleri (Greenpeace, TTB vb.) ve kamuoyu, taşıdığı zehirli yük nedeniyle büyük tepki gösterdi. Bu tepkiler sonucu Türkiye’ye girişi yasaklandı.
- Teknik Durumun Kötüleşmesi: Geri dönen ve aylarca uluslararası sularda bekletilen geminin gövdesinde su basması ve korozyon tespit edildi. Brezilya Donanması, geminin yüzdürülemez hale geldiğini, kontrolsüz batma riski taşıdığını ve limanlara yanaşmasına izin verilmediğini belirterek, çevresel ve ekonomik zararı önlemek amacıyla geminin Atlas Okyanusu’nda, kıyıdan 350 km açıkta ve yaklaşık 5000 metre derinlikte “planlı ve kontrollü” bir şekilde batırıldığını açıkladı.
Türkiye Bu Gemiyi Alacak mıydı?
Türkiye, NAe São Paulo’yu savaş gemisi olarak satın almayı planlamıyordu. Ancak, gemi sökümü için Türkiye’ye gelmesi söz konusuydu:
- Söküm İçin Satın Alındı: Emekliye ayrılan gemi, 2021 yılında yapılan ihale sonucunda İzmir, Aliağa’da faaliyet gösteren SÖK Denizcilik adlı bir Türk firması tarafından sökülmek üzere satın alınmıştır.
- İzin İptali: Gemi, söküm için Brezilya’dan yola çıktıktan sonra, gemideki yüksek miktarda asbest ve tehlikeli madde varlığına dair çevreci örgütlerin ve kamuoyunun yoğun baskısı ve itirazları üzerine, Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Türk karasularına girme iznini iptal etmiştir.
- Geri Çevrilme: Türkiye’den geri çevrilen gemi, bunun üzerine tekrar Brezilya’ya dönmek zorunda kalmış ve sonrasında Brezilya Donanması tarafından batırılmıştır.
Yani Türkiye’nin bu gemiyi kullanma gibi bir planı olmamış, sadece bir Türk firması tarafından sökülmek üzere satın alınmış, ancak çevresel riskler nedeniyle ülkeye sokulmamıştır.