Bu bahsedilen “taş,” Pasifik Okyanusu’ndaki iki küçük kaya parçası olan Okinotorishima‘dır (沖ノ鳥島).
İşte Japonya’nın bu yüksek maliyetli koruma projesini neden üstlendiğinin detaylı açıklaması:
geopolitik: Neden 500 Milyon Dolarlık Kaya?
Japonya’nın Okinotorishima kayalarını korumak için devasa miktarlar harcamasının tek nedeni, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) tarafından tanımlanan deniz sınırlarıyla ilgilidir.
1. Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) İlan Etme Hakkı
BM Deniz Hukuku Sözleşmesi, bir ülkenin kıyısından itibaren 200 deniz mili (yaklaşık 370 km) mesafedeki deniz alanını “Münhasır Ekonomik Bölge” (Exclusive Economic Zone – EEZ) olarak ilan etmesine ve bu bölgedeki tüm ekonomik kaynaklar üzerinde tam hak sahibi olmasına izin verir.
- Ana Kural: Bir ülkenin MEB ilan edebilmesi için, söz konusu noktanın su üzerinde kalan bir “ada” olması gerekir.
- Kaya/Adacık: Eğer nokta, sadece “insan yaşamını sürdüremeyen bir kaya” olarak kabul edilirse, yalnızca 12 deniz mili karasuyu ilan etme hakkı doğar.
2. Okinotorishima’nın Değeri
Okinotorishima kayaları, Pasifik Okyanusu’nun ortasında, Japonya’nın ana adalarının çok güneyinde yer alır. Japonya, bu iki kaya parçasının etrafında 200 deniz millik bir MEB ilan etti.
- Ekonomik Alan: Bu iki küçük kaya parçası, Japonya’ya yaklaşık 400.000 kilometrekarelik (Türkiye’nin yarısından fazlası kadar) devasa bir deniz alanı üzerinde hak iddiası yapma olanağı sağlar.
- Kaynak Zenginliği: Bu MEB alanı, zengin balıkçılık kaynaklarının yanı sıra, derin deniz tabanında bulunan nadir toprak elementleri, mineraller ve potansiyel petrol/gaz rezervleri açısından son derece değerlidir.
3. Kayaları Betonla Koruma Gereği
Okinotorishima kayaları, gelgitte zar zor su üzerinde kalan ve sürekli erozyon riski altında olan son derece küçük oluşumlardır.
- Yok Olma Riski: Eğer bu kayalar erozyon nedeniyle tamamen su altında kalırsa, ada statüsünü kaybederler ve Japonya devasa MEB üzerindeki hak iddia etme gerekçesini yitirir.
- 500-600 Milyon Dolarlık Harcama: Japonya bu kayaları yok olmaktan korumak ve “ada” statüsünü sürdürmek için kayaların etrafına çelik ve beton duvarlar (dalgakıranlar) inşa etti. Bu maliyet, doğrudan kayayı koruma ve deniz üzerindeki hakları güvence altına alma harcamasıdır.
4. Uluslararası Tartışma
Bu durum, özellikle Çin tarafından şiddetle itiraz edilen bir konudur. Çin, bu oluşumların BM tanımına göre birer “kaya” olduğunu ve Japonya’nın 200 millik MEB ilanının yasal olmadığını savunmaktadır. Japonya’nın bu kadar büyük bir para harcaması, uluslararası hukuktaki pozisyonunu fiziksel olarak güçlendirme çabasıdır.
Özetle: Japonya’nın harcadığı 500-600 milyon dolar, bir taşın kendisi için değil, o taşın Japonya’ya sağladığı 400.000 km²’lik Münhasır Ekonomik Bölge ve bu bölgedeki paha biçilmez deniz altı kaynakları üzerindeki egemenlik hakkı için yapılan bir yatırımdır.