Hasta dosyalarının gerçekten önemli birer belge olarak kullanılabilmeleri, dosyalara konulacak olan bilgilerin doğru, dikkatli ve yalın bir dille ifade edilmiş olmasına bağlıdır. Dosya içerisinde yer alan her form üzerinde hastanın ve dosyada notu olan bütün görevlilerin kimliklerinin açık ve belirgin olarak yazılması gerekir. Hasta dosyaları sigorta davalarında, işçilerin tazminat davalarında, kişisel zarar davalarında, yanlış tedavi davalarında, vasiyetname davalarında ve ceza davalarında, mahkemeler tarafından belge olarak kullanılırlar
ADLİ TIPTA ÖNEMLİ KAVRAMLAR
Bu metin, adli tıp raporlarında yer alan temel kavramları oldukça iyi özetlemiş. Hukuki ve tıbbi terminolojiyi daha net, güncel ve anlaşılır kılmak için eklemeler ve düzenlemeler yapılmıştır.
Sekreterler İçin Adli Tıpta Temel Kavramlar ve Raporlama
Adli tıp raporları (özellikle Müessir Fiil ve Cinsel Saldırı gibi suçlara yönelik düzenlenen raporlar), tıbbi sekreterler için doğru arşivleme ve takip açısından hayati öneme sahiptir. Bu raporlardaki temel kavramların anlamları, hukuki süreçlerin doğru işlemesi için bilinmelidir.
1. Hayati Tehlike (Life-Threatening Injury)
Tanım ve Kapsam: Vücuda verilen zararın, kişinin yaşamını kaybetme olasılığını ortaya çıkarmasıdır. Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) bir yaralamanın cezasını artıran önemli bir nitelikli haldir.
- Ekleme: Hayati tehlike, mutlaka anında ortaya çıkmaz; derhâl (hemen) veya sonradan fakat sürekli olarak ana organ fonksiyonlarını (beyin, kalp, akciğer, böbrek vb.) durma veya düzensizliğe sokma potansiyeli de bu kapsama girer.
- Sekreterin Dikkatine: Bu ibarenin raporda yer alması, dosyanın acil ve yüksek hassasiyetli olarak işaretlenmesi gerektiğini gösterir.
2. Mutat İştigalden Kalma Süresi (Sürekli İşten Kalma Süresi)
Tanım ve Kapsam: Mağdurun, yaralanma nedeniyle günlük olağan yaşamsal aktivitelerini (mutat iştigal) yerine getirememesi durumunun süresidir.
- Mutat İştigal: Sadece meslek (iş) değil; yemek yemek, giyinmek, kişisel hijyenini sağlamak gibi cinsiyet, yaş veya meslekten bağımsız tüm temel günlük aktiviteleri içerir.
- Adli Şifa Süresi: Raporda belirtilen bu süre, “Adli Şifa” süresidir. Bu süre, mağdurun iyileşmesi için geçmesi gereken tahmini zamanı belirtir. Hukuki süreçte ceza tayininde değil, şikâyet süresi ve maddi/manevi tazminat hesaplamalarında esas alınır.
- Ekleme: Tıbbi sekreter, genellikle bu sürenin raporda gün, hafta cinsinden net olarak belirtildiğinden emin olmalıdır (Örn: “Mutat İştigalden 7 gün kalmıştır.”).
3. Farik ve Mümeyyiz Olma (Discernment and Deliberation)
Tanım ve Kapsam: Kişinin yaptığı fiilin anlamını ve hukuki sonuçlarını (suç olduğunu) anlama ve bu fiili gerçekleştirme iradesine sahip olma yeteneğidir.
- Yaş ve Çevre Faktörü: Çocuklarda bu yeteneğin gelişimi biyolojik ve çevresel faktörlere bağlıdır. Türk Ceza Kanunu’nda ceza sorumluluğu yaşa ve akli melekelere göre belirlenir.
- Sekreterin Notu: Rapor, bu yeteneğin değerlendirilmesi gereken durumlarda (özellikle 12-15 yaş arasındaki çocukların suç işlemesi veya mağdur olması durumunda) ceza hukuku için belirleyici rol oynar.
4. Fiili Mukavemete Muktedirlik (Capacity to Resist Physical Force)
Tanım ve Kapsam: Mağdurun, kendisine karşı işlenen suça (özellikle cinsel suçlar veya zor kullanılarak işlenen suçlar) fiziksel olarak karşı koyma (mukavemet) gücünün olup olmadığıdır.
- Belirleyici Unsurlar: Bu durum, mağdurun yaşı, fiziksel sağlığı, bedensel ve ruhsal yapısı gibi pek çok faktöre göre değerlendirilir.
- Ekleme (Hukuki Önemi): Özellikle 15 yaşından küçük çocuklarda, fiilî mukavemete muktedir olamama durumu, suçun oluşumunda cezanın artırılmasına neden olabilir. Mağdurun baygın, ilaç etkisinde veya ciddi bedensel engelli olması da mukavemete muktedir olamama durumunu ortaya çıkarır.
5. Uzuv Zaafı ve Uzuv Tatili (Impairment and Loss of Function)
Bu kavramlar, yaralanmanın kalıcı etkilerini ve cezanın ağırlığını belirler.
| Kavram | Tanım | Hukuki Sonuç (TCK) |
| Uzuv Zaafı (İşlev Zayıflığı) | Bir organın veya uzvun fonksiyonunda kalıcı olarak zayıflama veya kısıtlama oluşmasıdır. Genel kabulde fonksiyonun %10’dan fazla kısıtlanması uzuv zaafı olarak nitelendirilir. | Basit yaralama cezasından daha ağır bir ceza öngörülür. |
| Uzuv Tatili (İşlev Kaybı) | Organın veya uzvun fonksiyonunu tamamen kaybetmesi (Organın kullanılamaz hâle gelmesi). Fonksiyon kaybı genellikle %30 veya daha yukarı ise tatilden söz edilir. | En ağır yaralama cezalarından birini gerektirir (Uzuv kaybı veya uzvun işlevinin tamamen yitirilmesi). |
6. Çehrede Sabit Eser (Permanent Mark on the Face)
Tanım ve Kapsam: Etkili bir eylem sonucu (müessir fiil), kişinin yüz (çehre) bölgesinde meydana gelen yaranın iyileşmesinden sonra kalan kalıcı, sürekli ve dikkat çekici izdir.
- Hukuki Sonuç: Bu durum, yaralama suçunun nitelikli hali olup, fail hakkında verilen cezanın önemli ölçüde artırılmasına neden olur.
- Ekleme (Çehre Tanımı): Çehre (yüz), alnın üst kısmından çenenin alt ucuna, iki kulağın arkasındaki mastoid çıkıntılara kadar olan ön ve yan kısımları kapsar. Sadece estetik değil, psikolojik ve sosyal etkileri nedeniyle önemlidir.
- Adli Tıp Kriteri: İz; dışarıdan bakıldığında hemen fark edilebilir, kalıcı ve şekil bozucu nitelikte olmalıdır. Tedavi ile giderilebilen izler genellikle bu kapsama girmez.
Adli Raporlar
Adli tıp hizmetlerinin yürütülmesinde temel konu, muayene sonucunun bir rapor ile gösterilmesidir. Adli tıp raporu, adli bir kanıt olabilecek en önemli belgedir. Raporda adli otoritelerce muayenesi istenmiş bulunan olayların oluş nedenleri, şartları, sonuçları, açık ve yoruma meydan vermeyecek bir biçimde belirtilir. Raporlarda yaralının kimliği, yaralanmanın nasıl ve ne zaman oluştuğu, muayene tarih ve saati, yaralının genel durumu, yaralarının travma izlerinin vücutta bulunduğu yer ve organlara göre belirtilerek tarifi, mutat iştigaline engel süre (diğer bir anlatımla adli şifa süresi), tıbbi tedavi ile iyi olacağı süre, görünüşteki sabit izler belirtilir. Rapor istek yazılarındaki soruların cevaplarının açıkça belirtilmiş ve gerekçeli olarak açıklanması gereklidir. Adli raporlar ancak Cumhuriyet Savcılıklarının resmî yazı ile istedikleri konu ve kişiler hakkında yazılır. Sağlık kuruluşlarına başvurarak muayene olmak isteyen kişilerde adli şifalarına 10 günden fazla engel olabilecek bir darp veya yaralanma, ateşli silah, delici veya kesici bir aletle yapılan yaralanma, düşük, zehirlenme veya hayati tehlike tespit edilirse, adli makamları en çabuk yolla haberdar ve ihbar etmek zorundadır. Bildirimde bulunmayanlar hakkında ceza kanunu gereğince yasal işleme gidilir.
