İnternet Tabanlı Programlamanın Temelleri | İnternet Tabanlı Programlama Nedir?
- Web sitelerinin geliştirilmesi ve Web tarayıcılarda sorunsuz bir şekilde görüntülenebilmesi için geliştirilen programlama yapısıdır.
- İnternet teknolojileri WWW ve HTML’nin dillerinin gelişmesiyle birlikte savunma sanayisi dışında da kullanılmaya başlamıştır. Statik yapıda olan internet teknolojileri HTML dilini takiben geliştirilen PHP, ASP gibi internet tabanlı programlama dilleri ile dinamik bir yapıya doğru evrilmiştir.
Bu gelişmeler sayesinde web siteleri yalnızca bilgi sunan yapılar olmaktan çıkmış; kullanıcı etkileşimine açık, veri tabanı ile çalışan ve anlık güncellenebilen sistemler hâline gelmiştir. Dinamik web teknolojileri; kullanıcı girişleri, çevrim içi formlar, e-ticaret uygulamaları ve içerik yönetim sistemleri gibi pek çok alanda yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.Zamanla JavaScript, CSS ve AJAX gibi istemci taraflı teknolojilerin gelişmesiyle web uygulamalarının hız, performans ve kullanıcı deneyimi önemli ölçüde artmıştır. Ayrıca mobil cihazların yaygınlaşmasıyla birlikte duyarlı (responsive) web tasarım kavramı ortaya çıkmış ve web sitelerinin farklı ekran boyutlarına uyumlu çalışması zorunlu hâle gelmiştir.Günümüzde web geliştirme süreci; ön yüz (frontend) ve arka yüz (backend) olmak üzere iki temel alanda ele alınmakta, React, Angular, Node.js gibi modern framework ve kütüphanelerle daha ölçeklenebilir ve güvenli web uygulamaları geliştirilmektedir. Bu sayede web teknolojileri, eğitimden sağlığa, ticaretten savunma sanayisine kadar birçok sektörde vazgeçilmez bir konuma ulaşmıştır.
İnternet Tabanlı Programlamada Temel Kavramlar Nelerdir?
- Web Tarayıcı: Web sitelerini ziyaret etmek için bilgisayarlarda kullanılan programlardır.
- www: Bilgisayarların birbiriyle iletişim kurabildiği, görüntü, ses ve veri paylaşımının yapılabildiği tüm dünyaya yayılmış büyük bir ağdır.
- Hosting ve Domain: Sunucularda kullanıcılar için ayrılan bölümlere hosting denir. Web sitelerinin adreslerinin kolay hatırlanabilmesi için alan adı (domain) geliştirilmiştir.
- Statik ve Dinamik Web Sitesi: Statik Web siteleri, daha çok uzman kişiler tarafından hazırlanan ve düzenlemelerinin de yine uzman kişiler tarafından yapılabildiği Web siteleridir. Dinamik Web siteleri ise verilerinin veri tabanlarında tutulduğu ve istenildiğinde bu bilgilerin uzman olmayan kişiler tarafından da kolaylıkla değiştirilebildiği yapılardaki sitelerdir.
- HTML ve HTML Etiketleri: Hyper Text Markup Language (HTML) Web sayfalarının programlama mantığına dayalı olmayan şekilde oluşturulmasını sağlayan metin işaretleme dilidir.
- CSS (Cascading Style Sheets): HTML’ye ek olarak metin ve şekilsel düzenlemelere olanak sağlayan bir Web teknolojisidir.
- Veri Tabanı: Birbirleriyle ilişkili verilerin depolandığı alanlardır.
- Protokol: İstemci ve sunucu taraı olarak iki tarafın sözleşmeye uygun davranması anlamına gelir.
- Proxy: Vekil sunucu olarak bilinen Proxy, internete erişim sırasında kullanılan ara sunucudur.
İnternet Tabanlı Programlama Dilleri
- Betik Dilleri
- Javascript
- Lua
- Perl
- PHP
- Python
- İstemci-Sunucu Taraflı Programlama
- Nesne Tabanlı Programlama
Bu Dilleri Tanımlayacak Olursak:
- İnternet Tabanlı Programlama Dilleri: Web uygulamalarının geliştirilmesinde kullanılan, internet üzerinden çalışan ve genellikle web tarayıcıları ile sunucular arasında veri alışverişi sağlayan programlama dilleridir. Dinamik web siteleri ve web tabanlı uygulamaların temelini oluşturur.
- Betik Diller (Script Dilleri): Derlenmeye gerek duyulmadan, yorumlayıcılar tarafından satır satır çalıştırılan programlama dilleridir. Hızlı geliştirme, kolay öğrenme ve esneklik sağlamaları nedeniyle web uygulamalarında yaygın olarak kullanılırlar.
- JavaScript: Web tarayıcılarında çalışan, istemci taraflı bir betik dilidir. Web sayfalarına etkileşim kazandırmak, kullanıcı olaylarını yönetmek ve dinamik içerik oluşturmak amacıyla kullanılır. Günümüzde Node.js ile sunucu tarafında da çalışabilmektedir.
- Lua: Hafif ve hızlı bir betik dilidir. Gömülü sistemlerde, oyun geliştirmede ve web uygulamalarında performans gerektiren durumlarda tercih edilir. Öğrenmesi kolay ve esnek bir yapıya sahiptir.
- Perl: Metin işleme ve veri analizi konularında güçlü olan bir betik dilidir. Özellikle sunucu taraflı web uygulamalarında, sistem yönetimi ve otomasyon işlemlerinde kullanılmıştır.
- PHP: Sunucu taraflı çalışan, web geliştirme için özel olarak tasarlanmış bir betik dilidir. Dinamik web siteleri oluşturmakta yaygın olarak kullanılır ve veritabanı entegrasyonu güçlüdür.
- Python: Okunabilirliği yüksek ve çok amaçlı bir programlama dilidir. Web geliştirme alanında Django ve Flask gibi framework’lerle kullanılır. Hızlı geliştirme ve geniş kütüphane desteği sunar.
- İstemci–Sunucu Taraflı Programlama: İstemci (kullanıcının tarayıcısı) ve sunucu arasında görevlerin paylaşıldığı programlama modelidir. İstemci tarafında genellikle JavaScript çalışırken, sunucu tarafında PHP, Python veya ASP.NET gibi diller kullanılır.
- Nesne Tabanlı Programlama: Programların nesneler ve sınıflar üzerinden tasarlandığı bir programlama yaklaşımıdır. Kodun yeniden kullanılabilirliğini, düzenini ve sürdürülebilirliğini artırır. Web uygulamalarında büyük ve karmaşık projelerin yönetimini kolaylaştırır.
Dinamik Web
- Dinamik Web siteleri, uzmanlık bilgisi gereksinimi olmadan Web sitelerinin içeriklerin güncellenebilmesine dayalı olan yapılardır.
Dinamik Web siteleri, uzmanlık bilgisi gereksinimi olmadan Web sitelerinin içeriklerinin güncellenebilmesine dayalı olan yapılardır. Bu tür web sitelerinde içerikler genellikle bir veritabanında saklanır ve yönetim panelleri aracılığıyla kolayca düzenlenebilir. Böylece site yöneticileri; metin, görsel, video ve diğer içerikleri teknik bilgiye ihtiyaç duymadan ekleyebilir, silebilir veya güncelleyebilir.Dinamik web siteleri, kullanıcı etkileşimine açık yapıları sayesinde üyelik sistemleri, yorum alanları, iletişim formları ve e-ticaret uygulamaları gibi birçok özelliği desteklemektedir. Ayrıca kullanıcıdan alınan veriler işlenerek kişiselleştirilmiş içerik sunulabilmesi mümkün hâle gelmiştir.Bu yapılar genellikle PHP, ASP.NET, Python ve JavaScript gibi programlama dilleri ile geliştirilmekte; MySQL, PostgreSQL gibi veritabanı sistemleriyle entegre çalışmaktadır. Günümüzde içerik yönetim sistemleri (CMS) olan WordPress, Joomla ve Drupal gibi platformlar sayesinde dinamik web sitesi oluşturmak daha hızlı ve erişilebilir bir hâle gelmiştir.