PHP Nedir? (Personel Home Page / Hypertext Preprocessor)
Tim Berners Lee tarafından ortaya çıkarılan Web teknolojisi, internetin işlevini önemli ölçüde genişletmiştir. HTML denilen bir işaretleme dili ile oldukça kolay bir şekilde oluşturulup yayınlanabilen sayfalar, biçimlendirilebilen metinlerin yanı sıra çoklu ortam öğelerini de barındırabiliyor olmalarıyla kullanışlı bir yapı sunmaktaydı. Bu yapı sayesinde henüz 1990 yılına gelinmeden, yüz bin bilgisayar tarafından Web sunumu yapılmaya başlandı. Söz konusu dönem için oldukça yüksek sayılabilecek olan bu sayı, Web teknolojisinin geleceğine ilişkin fikir vermeye başlamıştı.
HTML üzerinde yapılan ve günümüzde de sürmekte olan iyileştirmeler, 1992 yılında bir milyon, 1995 yılında da on milyon Web sunucusuna ulaşılmasını sağladığında, Web’in önemi artık gözler önüne serilmişti. Her geçen gün yeni bir işlev kazanan Web sayfalarının günümüzde yüz milyonlarca Web sunucusu üzerinden yayınlanıyor olduğu tahmin edilmektedir.
Web sayfaları, ortaya çıktığı ilk yıllarda sabit bir içerik sunumunun ötesinde bir işleve sahip değildi. Yayıncısı tarafından HTML ile oluşturulmuş olan Web sayfaları, Web sunucusu üzerindeki özel bir klasöre yerleştirilip, bu haliyle istemcilere gönderilmekteydi. Yayıncı tarafından üzerinde değişiklik yapılmadığı sürece değişmeyen bu sayfalar, statik Web sayfaları olarak anılmaktaydılar.
Statik Web sayfaları, uzun bir süre içerik yayıncılığına ilişkin birçok ihtiyacı karşılamış olsa da Web ziyaretçilerinin daha çok etkileşim içinde olabileceği bir Web teknolojisine ilişkin ihtiyaç her geçen gün kendini daha çok belli ediyordu. Günümüzde “sunucu taraflı” olarak sınıflandırılan diller ise, bu ihtiyacı karşılamak için ortaya çıkmıştır. Ziyaretçilere özel sayfalar üretilebilmesine ve ziyaretçilerin içeriğe kolayca katkı sağlayabilmesine olanak sağlayan yapı, sunucu taraflı programlama dilleri sayesinde oluşabilmiştir.
Öğrenme Çıktıları:
- PHP’nin çalışma mantığını açıklayabilme
- PHP alternatiflerini sıralayabilme
- PHP’nin kurulumunu gerçekleştirebilme
- PHP’nin temel kodlama özelliklerini açıklayabilme
- PHP derleyicisini yapılandırabilme
Anahtar Sözcükler:
- PHP
- Apache
- MySQL
- WampServer
- WampManager
- Web Sunucusu
- Sunucu Taraflı Kodlama
- PHP Yapılandırması
Sunucu Taraflı Programlama Dilleri Nelerdir?
Uzun bir süre statik olarak hizmet veren Web sayfalarının, kullanıcı etkileşimi anlamında iyileştirilmesine yönelik olarak ortaya çıkan sunucu taraflı programlama dilleri, aynı zamanda Web 2.0 olarak anılan teknolojinin temelini oluşturmuştur. Sunucu taraflı programlama dillerinin ortaya çıkması, Web içeriği oluşturan programların yazılmasını sağlayarak dinamik Web sayfalarına kapı açmıştır. Statik bir Web sayfası ziyaret edildiğinde Web sunucu yazılımı, ziyaret edilen sayfayı içeriğine bakmaksızın karşı tarafa göndermektedir. Sunucu taraflı dil ile kodlanmış olan ve dinamik olarak adlandırılabilecek bir Web sayfası ziyaret edildiğinde ise süreç farklı işlemektedir.
Sunucu taraflı dil ile dinamik olarak oluşturulmuş bir Web sayfası ziyaret edildiğinde, Web sunucu yazılımı söz konusu sayfayı doğrudan istemciye göndermez. İstenen sayfa öncellikle sunucu üzerinde çalışan bir derleyici tarafından derlenir ve çalıştırılır. İstemciye gönderilecek olan içerik ise bu süreçte ortaya çıkar. İstemciye, derlenen sayfanın ürettiği içerik gönderilir. Derleme süreci sunucu üzerinde yapıldığı için istemci, sunucu taraflı kodları göremez.
- BİLGİ: Derleme kavramı, programlama diliyle yazılmış kodların bilgisayar tarafından işlenebilecek hale dönüştürülmesi sürecini ifade eder.
Günümüzde, çalışma mantıkları büyük ölçüde birbirine benzeyen çok sayıda sunucu taraflı dil mevcuttur. Bu dillerin önde gelenlerinden birinin ise, bu kitapta ele alınacak olan PHP olduğu söylenebilir. Ancak PHP’ye geçmeden önce, diğer önemli sunucu taraflı dillerden sayılabilecek olan ASP, JSP, Perl, Python, Ruby ve ColdFusion’a değinmek yararlı olacaktır.
- JSP : Açılımı JavaScript pages (JavaScript sayfaları) olan bu dil, oldukça güvenilir ve yerleşik bir dil olan Java’ya dayalıdır. Java’ya benzer kod yazım özelliklerini taşıyor olması, Java dili ile kodlamaya alışkın geliştiricileri kendisine çekmiştir. Ayrıca JSP, Java tarafından sağlanan geniş bir kod kütüphanesi ile destekleniyor olduğu için, projelerin hızlıca tamamlanmasını sağlayabilmektedir.
- ASP : Active server pages (aktif sunucu sayfaları) ifadesinin içerdiği kelimelerin baş harfleri ile adlandırılmıştır. 1997 yılında Microsoft tarafından ortaya çıkarılmış oldukça eski bir dil olduğu söylenebilir. BASIC dili üzerinde birtakım değişiklikler yapılarak oluşturulmuş olan VBScript diline çok yakın bir yapısı vardır. Microsoft teknolojilerine yakın olan geliştiricilerin büyük bir kısmı, sunucu taraflı programlama gereksinimlerini bu dille karşılamaktadırlar.
- Perl: Ortaya çıkan ilk sunucu taraflı dillerden birisi olan Perl’in diğer sunucu taraflı dillere göre daha zor öğrenilebildiği söylenebilir. Bu nedenle yeni geliştiriciler tarafından tercih edilmediği gözlenmektedir. Ortaya çıkışının 1990’lı yıllara dayanması, köklü bir kod kütüphanesine sahip olmasını sağlamıştır.
- Python: Aslında kökleri 1980’lere uzanan genel amaçlı bir programlama dili olan Python, günümüzde genellikle dinamik Web sayfalarının oluşturulması için kullanılmaktadır. Hızlı kod yazımı sağlaması nedeniyle her geçen gün daha da popülerleştiği gözlenen Python, önemli modül ve çatılarla desteklendiği için kolay uygulama geliştirme olanağı da sağlamaktadır. Python, Google ve YouTube gibi önemli projelerin de arkasında yatan dildir.
- Ruby: Genel amaçlı bir dil olması ve günümüzde bir sunucu taraflı uygulamalar için gittikçe popülerlik kazanıyor olması yönüyle Python’a benzetilmektedir. Nesne tabanlı yapısı sayesinden modülerlik ve kodların yeniden kullanılabilmesi anlamında kolaylık sağladığı için, projelerin görece hızlı tamamlanmasına olanak vermektedir.
- ColdFusion: ColdFusion’un da 1990’lara dayanan oldukça eski bir geçmişinin olduğu söylenebilir. Öğrenilmesi oldukça kolay olmakla birlikte, özellikle veritabanı yönetimi gerektiren projelerde son derece hızlı bir şekilde sonuca ulaşılmasını sağlar ancak, çok esnek bir programlama dili olmadığı söylenebilir.
Çeşitli kaynaklara göre Personel Home Page (Kişisel Ana Sayfa) ifadesinin baş harfleriyle isimlendirilmiş olan PHP’nin geliştirilmesi, Danimarka kökenli bir Kanadalı olan Rasmus Lerdorf’un 1995 yılında C dili üzerinden gerçekleştirdiği çalışmalarla başlamıştır. 1997 yılına kadar birinci ve ikinci sürümüyle yaygınlaşan PHP, 1997 yılında Zeev Suraski ve Andi Gutmans tarafından büyük ölçüde yeniden yazılmış ve üçüncü sürümüne kavuşmuştur. Bu sürümü itibariyle “PHP: Hypertext Preprocessor” olarak adlandırılan dilin dördüncü sürümü ise 2000 yılında yayınlanmıştır. Halen sekizinci sürümüyle var olan PHP, tamamen ücretsiz bir şekilde kullanılmakla beraber hemen her sunucu tarafından destekleniyor olmasıyla, en yaygın sunucu taraflı dillerden biridir. Ayrıca PHP’nin güncel sürümü, kısmen de olsa nesne yönelimli programlamayı desteklemektedir. Sözü edilen özellikleri nedeniyle bazı geliştiriciler tarafından Web sayfası oluşturma görevinin dışına taşınarak, genel amaçlı bir programlama dili olarak da kullanılmaktadır
Öğrenme Çıktısı: PHP’nin çalışma mantığını açıklayabileceksiniz. PHP alternatiflerini sıralayabileceksiniz.
Araştır 1: Sunucu taraflı programlama dillerinin çalışma sistemini göz önünde bulundurarak istemci taraflı programlama dillerinin nasıl çalışıyor olabileceğini yorumlayınız.
İlişkilendir: PHP’nin tarihsel gelişiminin genel olarak programlama dillerinin tarihsel gelişimini nasıl etkilediğini araştırınız.
Anlat/Paylaş: Sunucu taraflı diğer internet tabanlı programlama dillerini PHP ile karşılaştırınız.
Araştır 3: “Merhaba Dünya!” metnini ortalanmış, kalın harflerle ve yeşil renkte içeren Web sayfasını oluşturan PHP kodunu yazınız.
İlişkilendir: PHP’nin kodlama yapısının avantaj ve sınırlıklarını diğer internet tabanlı programlama dillerinin kodlama yapılarıyla ilişkilendirerek karşılaştırınız.
Anlat/Paylaş: PHP ile ilk “Merhaba Dünya” sayfasını kodlama deneyimlerinizi paylaşınız.