Her ne kadar PHP ile kod yazımı kitabın sonraki bölümünde ele alınacak olsa da ilk PHP kodlarının nasıl yazılıp yayınlanacağına, değişkenlerin kullanımına, sabitlerin oluşturulmasına ve yorum satırlarının eklenmesine burada değinilecek, dolayısıyla PHP ile kod yazımına giriş yapılmış olacaktır.
İlk PHP Sayfası: Merhaba Dünya!
Daha önce de söz edildiği gibi, WampServer’ın kurulduğu klasörün içinde yer alan “www” adlı alt klasör, sunumu yapılacak Web sayfalarını içerir ve başlangıçta bu klasör boş değildir. Yeni bir sayfa oluşturmadan önce, söz konusu dosyanın içini tamamen boşaltmak, başlangıç için daha temiz bir çalışma ortamı sunacaktır. Bu nedenle www klasörünün söz konusu içeriği silinebilir ya da daha sonra kullanılmak üzere başka bir konuma taşınabilir.
Boşaltılmış olan www klasörünün içerisine aşağıda sunulan kodları içeren ”index.php” adlı dosyanın yerleştirilmesi, ortalanmış bir şekilde “Merhaba Dünya” metnini içeren bir Web sitesi sunulmasını sağlayacaktır. Hatırlanacağı üzere index isimli sayfa, varsayılan olarak sunulacak sayfadır.
DİKKAT: Windows işletim sistemi dosya uzantılarını gizleyecek şekilde yapılandırılmış ise, dosya adı yanlışlıkla “index.php” yerine “index.php.txt” şeklinde bırakılabilmektedir. Bu hata, sayfanın görüntülenmemesine neden olacaktır.
Yukarıdaki kodun ilk satırında yer alan ifadesi, PHP derleyicisine PHP kodlarının başladığını bildirir. Bu ifadeden başlayarak son satırdaki “?>” ifadesine kadar olan her şey, PHP kodu olarak algılanıp derlenecektir. Dolayısıyla sözü edilen aralığa yazılan kodların yazım hatası gibi hataları kabul etmeyeceği ve yapılan küçük bir hatanın bile sayfanın işletilememesi sonucunu doğurabileceği akılda tutulmalıdır. Yukarıdaki kodun ikinci satırındaki “echo” deyimi ise, istemciye gönderilecek olan Web sayfasına metin yazılmasını sağlar. Örnekteki “ Merhaba Dunya! ” metni, gönderilecek Web sayfasının içeriğini oluşturur. Oluşturulan içeriği alan Web tarayıcı, “ ” ve “ ” ifadelerini HTML etiketi olarak algılayıp, aralarında yazan “Merhaba Dunya!” ifadesini, Resim 2.9’da sunulduğu gibi ortalanmış bir şekilde gösterecektir. Bu noktada, HTML kodlarının da aslında PHP dili ile yazdırılmış olduğuna dikkat edilmesi önemlidir.
Resim 2.9 Örnek PHP Kodunun Oluşturduğu Web Sayfası.
Resim 2.9’daki Web sayfasının içi sağ tuşla tıklanıp, kaynağının görüntülenmesi için gereken komut verildiğinde, içeriğin yalnızca Merhaba Dunya! şeklinde olduğu görülecektir. Anlaşılacağı üzere, yazılan hiçbir PHP kodu istemciye gönderilmemiştir. Yukarıda da sözü edildiği gibi, bu kodlar sunucuda derlenmiş ve derleme sonucunda üretilen çıktı istemciye gönderilmiştir. Bu sayede yazılan PHP kodlarının da gizli kalması sağlanmıştır. PHP derleyici, ifadelerinin arasında kalmayan hiçbir satırı derlemez. Bu ifadelerin dışındaki her şey, doğrudan çıktı olarak üretilir. Bu özellik sayesinde özellikle Web sayfası oluşturmak üzere yazılacak olan PHP kodları, sayfayı oluşturan içeriğin içine bir anlamda “serpiştirilebilir”. Aşağıdaki kodlar, bu durumu örneklendirmektedir.
Yukarıdaki satırların ilki, herhangi bir PHP kodu değildir. Dolayısıyla doğrudan istemciye gönderilir. İki ve dördüncü satırdaki ifadeler PHP kodlarının başladığını ve bittiğini belirterek, üçüncü satırın PHP derleyici tarafından derlenmesini sağlarlar. Bu satır echo deyimi sayesinde, Web sitesine “PHP Ogreniyorum!” içeriğini ekler. Anlaşılacağı üzere beşinci satır da derlenmeden gönderilecektir. Dolayısıyla bu sayfanın görüntüsü Resim 2.10’daki gibi olacaktır. ifadeleri kullanılarak istenilen sayıda PHP kod bloğu açılıp kapatılabilir. Böylece bir sayfa, tamamen PHP kodlarından oluşabileceği gibi, yalnızca satır aralarında PHP kodlarını içerebilir.
Resim 2.10 Yalnızca Bir Satırı PHP ile Üretilmiş Olan Örnek Web Sayfası.
PHP’de Değişken Kullanımı
PHP’nin sağladığı kodlama kolaylıklarından birisi de değişkenlerin kullanımı noktasındadır. Programlamada verilerin yazılacağı bellek hücrelerini temsil eden değişkenlerin oluşturulması, kullanılması veya dönüştürülmesi gibi işlemler, PHP’de oldukça kolaydır. Birçok programlama platformunda bulunan “değişken türü” tanımlaması, PHP’de üzerinde düşünülmesi gereken bir konu değildir. Kodlama sırasında istenen noktada “$” işareti kullanımı ile değişken oluşturulup, içine doğrudan herhangi bir tipteki değer yüklenebilir. Aşağıdaki kod, bu kullanımı örneklendirmektedir.
Yukarıdaki kodun iki numaralı satırında “test” adlı bir değişken oluşturulmuş ve içine 10 sayı değeri yüklenmiştir. Üç numaralı satırdaki “$test=$test+5;” ifadesi de, bu değişkenin değerini kendisinin 5 fazlası olacak şekilde değiştirmektedir ki bu işlem, içindeki değerin sayı değeri olmaması durumunda mümkün olmazdı. Resim 2.11’deki ekran görüntüsünde de görüleceği üzere dördüncü satır, değişken değerini Web sayfasına 15 olarak yazmıştır. Beş numaralı satırda, PHP’nin önemli kodlama özelliklerinden biri görülmektedir. Bu satırda, üzerinde tamsayı (integer) tipinde değer taşıyan değişkene metin (string) tipinde değer atanmaya çalışılmıştır. Birçok programlama dilinde buna benzer bir satır, hata mesajıyla karşılaşılmasını sağlamaktadır. Ancak PHP, bu noktadaki tip dönüşümünü otomatik olarak gerçekleştirir. Resim 2.11’teki Web sayfasının ikinci satırında, bu değişkenin metin değerini tanımış olduğu görülmektedir.
Resim 2.11 PHP’de Değişken Kullanımı Örneğinin Oluşturduğu Web Sayfası. Bir programlama dilinin en önemli öğelerinden biri olan değişkenlerin PHP’deki kullanımı iç içe de geçebilmektedir. PHP’de “değişken değişkeni” şeklinde ifade edilebilecek yapılar da mümkündür. Aşağıdaki PHP kodunu dikkatlice incelemek, bu kullanımın anlaşılmasını sağlayacaktır.
Yukarıda, bir değişkenin değerinin başka bir değişkenin ismini tanımlamak için kullanımı örneklendirilmektedir. Resimdeki $deneme adlı değişkenin içindeki “sayi” metni, “$$deneme” şeklindeki tanımın “$sayi” anlamına gelmesini sağlamıştır. Dolayısıyla bu kodun ürettiği sayfada “15” yazacaktır.
PHP’de Sabit Kullanımı
Adından anlaşılacağı üzere sabitler, sahip olduğu değeri değiştirmeyen yapılardır. Genellikle kodların başında tanımlanır ve kod boyunca isimleriyle çağrılarak kullanılırlar. Örneğin iletişim kurulacak bir veritabanının adresi, matematikteki pi sayısı, bir şeyin maksimum ya da minimum değeri sabitler üzerine atanabilir.
Anlaşılacağı üzere yukarıdaki kodda, define() adlı fonksiyonun kullanımıyla üç adet sabit tanımlanmıştır. Bu tanımlamalardan sonra gelen kodlar için “MAKSIMUM” ifadesinin anlamı 100, MINIMUM ifadesinin anlamı 0, PI ifadesinin anlamı da 3.14159 olacaktır.
DİKKAT: PHP de yerleşik olarak bulunan “pi()” adlı fonksiyon ve M_PI adlı ön tanımlı sabit, pi sayısını yüksek hassasiyetle sunmaktadır.
PHP Kodlarına Yorum Satırlarının Eklenmesi
Özellikle PHP ile gerçekleştirilen büyük projelerde, kodların arasına yalnızca geliştiriciler tarafından görülebilecek notların alınması gerekmektedir. Yorum satırı olarak da anılan bu satırlar, birçok dilde olduğu gibi PHP tarafından da desteklenmektedir. PHP’de “//” işaretli bir satırda işaretin sağında kalan metin, geliştirici notu olarak değerlendirilir ve derleyici tarafından göz ardı edilir. Aşağıda sunulan kodun üçüncü satırı bunu örneklendirmektedir. Birden fazla yorum satırı eklemek istendiğinde, her satırın başına “//” işaretini koymak yerine “/” işareti kullanılabilir. Derleyici, “/” işareti ile “*/” işareti arasında kalan metnin tamamını göz ardı edecektir. Aşağıda sunulan kodun beş ile onuncu satırları arasında bu kullanım örneklendirilmektedir.
Yaşamla İlişkilendir
Neden PHP?
Çünkü PHP; stabildir, güvenlidir, açık kaynak kodludur, tüm dünyada binlerce özgür programcı tarafından geliştirilir, kodlaması kolay ama buna karşılık çok gelişmiştir. Web Siteniz için PHP tüm ünlü web sitelerinin (Facebook, sahibinden.com vb.) yaptığı seçim gibi en doğru seçim olacaktır. PHP en yüksek web yazılımcı kitlesine sahip bir programlama dilidir. Gerek dökümantasyonu gerek uzman sayısı diğer web programlama dilleri ile kıyaslanamaz düzeydedir. Eğer PHP’yi öğrenmeyi ve ileride bunu iş veya hobi olarak benimsemeyi istiyorsanız bu da doğru bir seçim olacaktır. Çünkü iş ilanları web sitelerini incelediğinizde göreceksiniz ki web programlama alanında PHP açık ara önde, daha çok eleman talebi bulunmaktadır. Hobi açısından bakıyorsanız da maliyetlerinin düşük olması sebebi ile kolaylıkla web siteleri üretebilir ve bunları yönetebilirsiniz. (Bir web sitesi yapmak için PHP bildikten sonra ücretini ödeyeceğiniz sadece bir Linux sunucu ve bir alan adıdır.)
