Bir zamanlar İslam coğrafyası ilmin merkeziydi. Bağdat’ta kurulan Beytülhikme sadece bir kütüphane değildi; dünyanın dört bir yanından eserlerin toplandığı bir ilim mabediydi. Müslüman âlimler, Yunan’dan, Hint’ten, İran’dan gelen bilgiyi tercüme ettiler; ama sadece aktarmadılar, geliştirdiler.
Not: “İlk” kavramı; en eski yazılı kayıt, ilk sistematik eser ya da bilimin kurumsallaşması anlamında kullanılmıştır. İslam medeniyeti 8–15. yüzyıllar arasında bilim tarihinde belirleyici rol oynamıştır.
İslam Dünyasının İlkleri
1. İlk cebir kitabı – El-Harezmi
2. İlk “algoritma” kavramı – El-Harezmi
3. Küçük kan dolaşımının tanımı – İbn en-Nefis
4. İlk modern hastane sistemi – Er-Razi
5. Deneysel optik bilimi – İbn el-Heysem
6. Sosyolojinin temelleri – İbn Haldun
7. İlk uçuş denemesi – Hezarfen Ahmed Çelebi
8. İlk roket çalışması – Lagari Hasan Çelebi
9. İlk kimya laboratuvarı – Cabir bin Hayyan, İslam medeniyetinin ilim ufkunu genişleten en önemli isimlerden biridir. Batı dünyasında “Geber” adıyla tanınmıştır. Özellikle kimya ilminin kurucularından kabul edilir. Cabir’e göre ilim, sabır ve disiplin işidir. Deney yapmadan hüküm verilmez. Bu yaklaşım, modern bilim metoduna giden yolun erken örneklerinden biridir.
10. Trigonometriyi bağımsız bilim haline getirme – Uluğ Bey
11. Hassas yıldız kataloğu – Uluğ Bey Sadece bir hükümdar değil, aynı zamanda büyük bir astronomdu. Semerkant’ta kurduğu rasathane, çağının en ileri gözlemeviydi. Yıldız kataloğu asırlarca başvuru kaynağı oldu. Tahtta otururken bile göklere bakmayı ihmal etmedi.
12. İlk dünya haritalarından biri – Piri Reis
13. İlk cerrahi alet çizimleri – El-Zehravi
14. Sistematik tıp ansiklopedisi – İbn Sina
15. Dünyanın en eski faal üniversitesi – Karaviyyin Üniversitesi
16. Mekanik otomasyon çizimleri – El-Cezeri
17. İlk psikiyatri klinikleri – Bağdat
18. İlk su saatleri geliştirme – El-Cezeri
19. İlk katarakt ameliyatı teknikleri – Ammar el-Mevsili
20. Asitlerin sınıflandırılması – Er-Razi