Tarih sahnesi çok azametli ordular gördü ama Türk-Moğol İmparatorluğu‘nun o fırtına gibi esen süvarileri kadar dünya dengelerini altüst eden bir güç nadir gelir. Cengiz Han, Türklüğe unutup Farslaşan Harzemşahların işini bitirip o kibirli imparatorluğu yerle bir ettikten sonra, tarihin akışını değiştirecek o meşhur hamleyi yaptı: Subutay ve Cebe’yi keşif yapmaları için uçsuz bucaksız bozkırlara saldı.
Bu iki dahi komutanın sadece iki tümen askerle çıktığı o sefer, tam 8850 kilometre sürdü ve tarihin gördüğü en büyük, en disiplinli süvari akını olarak kayıtlara geçti. Subutay ve Cebe, bu imkansız görünen yolculuk boyunca kendilerinden sayıca katbekat üstün olan orduları, Türk savaş taktiklerinin o ince zekasıyla perişan ederek bir düzineden fazla zafer kazandılar. 3 sene süren bu akın sadece bir askeri operasyon değil, aynı zamanda devasa bir istihbarat ağıydı. Subutay, dönerken geride Rusya ve Avrupa’nın kalbine sızmış sayısız casus ve haberci bıraktı. Bu raporlar; hangi kralın kiminle kavgalı olduğundan, atların nerede otlayacağına, nehirlerin hangi ayda buz tutacağına kadar her türlü stratejik bilgiyi içeriyordu.
Cengiz Han’ın vefatından sonra Büyük Han seçilen Ögeday, gözünü Avrupa’ya diktiğinde yine Subutay’a döndü. Subutay; elindeki casus raporlarına, detaylı haritalara ve habercilere dayanarak hazırladığı o meşhur planda, Avrupa’nın tam manasıyla dize getirilmesi için 18 yıllık bir savaş öngördü. İşte Türkün gücü ve teşkilatçılık yeteneği burada devreye giriyordu; Büyük Han bu kusursuz rapora dayanarak 150.000 kişilik muazzam bir ordu kurdu ve komutayı Batu Han ile strateji dehası Subutay’a teslim etti.
Anlaşılacağı üzere, Moğol istilası sadece kaba kuvvetten ibaret değildi; arkasında saat gibi işleyen mükemmel bir planlama ve Türk-Moğol devlet geleneğinin o sarsılmaz disiplini vardı. İpek Yolu üzerinde dolaşan tüccarların ve gezginlerin çoğu aslında birer casustu. Bu adamlar sadece bilgi toplamakla kalmıyor, aynı zamanda hedef ülkelerin pazar yerlerinde Moğolların ne kadar yenilmez ve gaddar olduğuna dair hikayeler yayarak daha kılıç çekilmeden düşmanın iradesini kırıyor, tarihin en başarılı psikolojik harekatlarından birini yürütüyorlardı. Türk-Moğol İmparatorluğu’nun bu azameti, dünyayı titretirken ardında silinmez bir mühür bıraktı.