Yemlerin Enerji Değerliliği
Enerji iş yapabilme yeteneğidir. Yem maddeleri besin maddesi içermelerinin yanı sıra enerji değerine de sahip olabilirler. Yemlerdeki enerji her biri aynı zamanda organik madde olan proteinler, karbonhidratlar ve lipitlerden sağlanır. Minareller inorganik maddelerdir ve enerji içermezler. Bir yem maddesinin toplam yanabilir enerjisi brüt enerji olarak adlandırılır. Yemlerin enerjisi sabit olmayıp çok çeşitli faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterir. Bu faktörlerden en önemlisi hayvan türüdür. Bir yemde bulunan enerjiden hayvanların yararlanabilmesi için en önemli şart hayvansal organizma tarafından kullanılabilir durumda olmasıdır. Kullanılabilirlik en çok sindirilebilirlikten etkilenmektedir. Bir yem maddesinin sindirimi arttıkça kullanılabilir enerji değeri de artar. Yemlerin Değerliliğini Etkileyen Faktörler Bu faktörler, yemlerin besleyici değerini etkileyenler ve besin maddesi değerini etkileyenler şeklinde incelenebilir.
Yemlerin Besleyici Değerini Etkileyen Faktörler
Yemlerin İşlenmesi: En çok bilin ve en yaygın kullanılan işleme yöntemi öğütmedir. Tahıllar sert bir dış kabuğa sahiptir ve bu halleriyle hayvanların tüketimine sunulduğunda sindirim sisteminde sindirimleri oldukça düşüktür. Bu sayede sert ve dayanıklı dış kabuk parçalanacağından sindirim enzimleri daha hızlı ve etkin bir şekilde yem içerisine nüfus ederek yüksek bir sindirim oranı sağlayabileceklerdir. Yemlerin besleyici değerinin arttırılması için pişirme, buharla muamele, ısıl işlem uygulaması, doğrama, parçalama ve kesme işlemleri kullanılan diğer yöntemlerdendir.
Tüketilen Yem Miktarı:
Tüketilen yem miktarı arttıkça yemlerin sindirilebilirliği dolayısıyla besleyici değeri azalmaktadır. Yemlerin sindirim sisteminden geçiş sürati arttıkça sindirim sisteminde kalma, dolayısıyla sindirim enzimleriyle maruz kalma süresi kısalmaktadır. Bu durumda sindirilebilirliğin, dolayısıyla besleyici değerin düşmesine yol açmaktadır.
Yemler Arasında Birlikte Etki:
Yapılan çalışmalar bazı yem maddelerinin hayvanlara birlikte yedirildiğinde ayrı ayrı yedirilmelerine göre besleyici değerlerinin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur.
Beslenme Alışkanlığı:
Bu faktör özellikle geviş getiren yani ruminant hayvanların beslenmesinde önemlidir. Ruminantlar tüketmiş oldukları yemlerin büyük bir kısmını işkembe yani rumenlerinde parçalamaktadırlar. Bu işlem rumenlerinde yaşayan çok sayıda ve türdeki mikroorganizmalar tarafından gerçekleştirilmektedir. Nişastaca fakir bir besleme şeklinden birdenbire nişastaca zengin bir besleme şekline geçildiğinde rumen bu değişikliğe hemen alışamamakta ve geçici bir süre sindirim kayıpları ya da isal, gaz oluşumu gibi sindirim bozuklukları meydana gelmektedir.
Hayvan Türü:
Yem maddeleri hayvan türlerine göre farklı besleyici değerlere sahip olabilir. Örneğin kaba yemler geviş getiren hayvanların beslenmesinde önemli bir yere sahipken, tek mideli hayvanlarda önemli bir besleyici değere sahip değildir.
Yemlerin Besin Maddesi Değerini Etkileyen Faktörler
- Su Düzeyi: Yem maddeleri çeşitli düzeylerde su içermektedirler. İçermiş oldukları su düzeyleri farklı aynı iki yem maddesinin besin maddesi değerleri aynı değildir. Yoncanın içermiş olduğu su düzeyi % 75’lerden % 10’lara indiğinde protein düzeyi ise % 4’den % 14,4’e çıkmaktadır.
- Kimyasal Bileşim: Bir yem maddesinin içermiş olduğu besin maddesi kapsamıdır. Yem bitkisi olarak bilinen bitkisel kökenli bazı yem maddelerinin besin maddesi kapsamı bunların yetiştirilmeleri sırasında sabit olmayıp biçilme zamanına, elde ediliş yöntemine göre değişebilmektedir.
- Toprağın Niteliği: Yem maddelerinin ekildikleri toprağın niteliğine göre besin maddesi bileşimleri değişebilmektedir. Azotlu gübreler kullanılarak gübrelenen topraklarda yetiştirilen bazı yem bitkilerinin protein düzeyleri artmaktadır.
- Saklama Koşulları: Yem maddelerinin uzun süreli olarak depolanmaları içermiş oldukları bazı besin maddelerinde azalmaya yol açabilir. Vitamin A’nın ön maddesi ßeta karoten düzeyi güneş ışığına ve oksijene maruz kalma sonucu giderek azalır. Bazı yem maddelerinde küflenme ya da böceklenme nedeniyle başta karbonhidratlar olmak üzere çeşitli besin maddelerinde kayıplar meydana gelebilir.