Bu ülkede bazı hikâyeler vardır, insan okurken “Bu bir kara mizah senaryosu olmalı” der. Ama değil. Maalesef hepsi gerçek ve başrolde yine tanıdık isimler var.
İmam Hatip mezunu olduğunu gururla anlatan, muhafazakâr aile vurgusunu eksik etmeyen, dindarlık soslu bir vitrinle medya dünyasında yer edinen Ela Rümeysa Cebeci… Hikâye tam da burada çatırdamaya başlıyor. Çünkü mesele mezun olunan okul değil; mesele hayat tarzı ile pazarlanan kimliğin taban tabana zıt olması.
Bir yanda “muhafazakâr aile kızı”, “İmam Hatip mezunu” anlatısı…
Diğer yanda magazin sayfalarına düşen videolar, mesajlar, DM’ler, kulis dedikoduları.
Ve her zamanki klasik savunma:
“Yanlış anlaşıldı.”
“Bağlamından koparıldı.”
“Elektronik sigaraydı.”
“İki yıl önceydi.”
Türkiye’de skandal patlayınca zaman makinesi devreye girer. Her şey ya “iki yıl önce”dir ya da “şakaydı”.
Gelelim işin Cem Yılmaz tarafına…
Türkiye’nin en zeki komedyeni olarak pazarlanan Cem Yılmaz, bu kez esprinin kendisi hâline geldi. Yıllardır toplumla, inançla, değerlerle dalga geçen adamın adının; “imam hatipli, dindar kadınlardan hoşlanan Cem Yılmaz” ironisiyle anılması gerçekten senenin en iyi stand-up’ı olabilir. Yazık ki bileti pahalı, güldüreni az.
Cem Yılmaz’ın yıllardır yaptığı şey şu:
Herkesi tiye almak serbest.
Ama iş kendi adına gelince sessizlik, kaçamak, üstü kapalı geçiş.
Mizah yaparken cesur, konu kendisi olunca görünmez.
Kurretülayn Matur’un “yakın arkadaş” refleksiyle yaptığı açıklamalar ise ayrı bir trajikomedi. “Uyuşturucu değil, elektronik sigara”, “Aslında suç yok, imtihan var” gibi cümleler, ülkede algı yönetiminin ne kadar sıradanlaştığını bir kez daha gösteriyor. Artık suç bile metaforla açıklanıyor.
Asıl mesele şu:
Kimse kimsenin özel hayatının polisi değil.
Ama dindarlık taslayıp, ahlak satıp, sonra da mağdur rolüne sığınmak bu toplumda en çok tepki çeken şeylerden biri.
İmam Hatip mezunu olmak bir kalkan değildir.
Muhafazakâr aile vurgusu bir zırh değildir.
Ünlü olmak da dokunulmazlık belgesi değildir.
Ama gel gör ki Türkiye’de işler böyle yürümüyor.
Paran varsa konuşursun.
Gücün varsa susulur.
Ünlüysen “yanlış anlaşıldın”.
Fakirsen “ibret olsun diye” cezalandırılırsın.
Ortaya çıkan tablo şu:
Komedyen güldürmüyor, kendisi gülünç oluyor.
Spiker haber sunmuyor, habere dönüşüyor.
Dindarlık ise yine vitrin süsü olarak kullanılıyor.
Ve toplum?
Her zamanki gibi izliyor.
Unutuyor.
Bir sonraki skandala kadar.
Tarihsel ve sosyolojik açıdan ahlakın çöküşü, bir toplumun ortak değerler sisteminin, güven bağlarının ve adalet duygusunun yitirilmesi anlamına gelir.
1. Güven Duygusunun ve Sosyal Sermayenin Kaybı
Ahlak, bir toplumda insanların birbirine güvenmesini sağlayan görünmez bir sözleşmedir. Dürüstlük, sözünde durma ve emanete riayet gibi ahlaki erdemler zayıfladığında:
- Ekonomik Verimsizlik: Ticaret zorlaşır; insanlar dolandırılma korkusuyla risk alamaz hale gelir. Sözleşmelerin yerini şüphe alır, bu da işlem maliyetlerini artırır.
- Toplumsal Kutplaşma: Ortak bir ahlaki zemin kalmadığında, bireyler sadece kendi çıkarlarını veya mensup oldukları küçük grupları gözetirler. Bu durum toplumsal bütünlüğü parçalar.
2. Adalet Mekanizmasının Bozulması
Ahlaki çöküşün en belirgin aşaması, adaletin kişiye veya güce göre eğilip bükülmesidir.
- Liyakatin Kaybı: Ahlakın yerini sadakat veya rüşvet aldığında, işler ehline verilmez. Bu, devlet kurumlarının ve kurum hafızasının liyakatsiz ellerde çürümesine neden olur.
- Hukuka Güvensizlik: Toplumda “güçlü olan haklıdır” algısı yerleştiğinde, bireyler haklarını hukuk yoluyla değil, şiddet veya nüfuz kullanarak aramaya başlar. Bu, anarşinin başlangıcıdır.
3. Aile ve Eğitim Kurumlarının Zayıflaması
Toplumun temel taşı olan aile, değerlerin aktarıldığı ilk yerdir.
- Sorumluluk Bilincinin Yok Oluşu: Bireysel hazların toplumsal sorumlulukların önüne geçmesi, aile bağlarını zayıflatır. Gelecek nesiller, özveri ve disiplin gibi değerlerden yoksun büyür.
- Eğitimin Anlamsızlaşması: Eğitim sadece bir diploma ve statü aracı haline gelir; karakter inşası ve erdemli insan yetiştirme amacı güdülmez.
4. Kamu Vicdanının Kararması ve Kanıksama
Bir toplumda ahlaksızlık “istisna” olmaktan çıkıp “norm” haline geldiğinde çöküş hızlanır.
- Kötülüğün Sıradanlaşması: Yolsuzluk, hırsızlık veya yalan artık ayıplanmaz hale gelir. Toplumun bu davranışlara tepki gösterme refleksi ölür.
- Empati Yoksunluğu: Sadece kendi çıkarını düşünen birey, başkasının acısına veya haksızlığa uğramasına duyarsızlaşır.
5. Siyasi ve İdari Yozlaşma (İbn-i Haldun’un Perspektifi)
Ünlü düşünür İbn-i Haldun’a göre, bir medeniyet refahın zirvesine ulaştığında “asabiyye” (toplumsal dayanışma ruhu) zayıflar ve lüks tutkusu ahlakı bozar.
- Gösteriş ve İsraf: Kaynakların üretken alanlar yerine gösterişe harcanması, ekonomik çöküşü hazırlar.
- Zulmün Artması: Yönetici sınıfın halktan kopması ve adaletsiz vergilerle halkı ezmesi, devlet ile millet arasındaki bağı koparır.
Sonuç: Çöküşün Kaçınılmaz Sonu
Ahlakın çöküşü doğrudan fiziksel bir yıkım getirmeyebilir; ancak toplumu dışarıdan gelecek en küçük bir sarsıntıya (ekonomik kriz, savaş, doğal afet) karşı tamamen savunmasız bırakır. Bir yapı, içindeki kolonlar (değerler) çürüdüğünde dışarıdan sağlam görünse bile ilk fırtınada yerle bir olur.
Tarih göstermiştir ki; orduları güçlü, hazineleri dolu olan ancak adaleti ve ahlakı kalmayan hiçbir toplum varlığını uzun süre sürdürememiştir.