Elektronik hasta kaydı, bir kişinin yaşamı boyunca sağlık durumu ve aldığı sağlık bakımı ile ilgili her türlü verinin elektronik olarak korunmasıdır. Sağlık bakım sektörü enformasyon yoğunlukludur. Hasta, doktor, hastane üçgeninde sürekli bir bilgi akışı mevcuttur. Elektronik hasta kayıt sistemi; hastanın tedavisi için gerekli olan verilerin herhangi bir zamanda ve yerde, ulaşılabilir, düzenli ve kapsayıcı bir biçimde sunulması olanağını verir.
Elektronik hasta kayıt sisteminde hastanın öyküsü, ilaç alerjileri, aşılanma durumu, koruyucu tedbirler alınıp alınmadığı, laboratuvar ve diğer test sonuçları, uzmanların sevk raporları, problem listeleri, vizite notları, çıkış özetleri (epikriz), cerrahi işlemler ve görüntüleri yer alır.
TARİHSEL GELİŞİM
Elektronik hasta kayıt sistemleri 1990 yılların başından itibaren kullanılmaya başlanmıştır. 1995 yılında Windows 95 için yazılmış ilk program piyasaya sürülmüştür. Bu sistemin kullanılması esnasında bilgisayarlardaki işletim sistemleri farklılığından dolayı sorunlar yaşanmış ve bu nedenle sistem 2 sene sonra platform bağımsızlığı sağlamak için sadece okunur biçimde web’e aktarılmıştır.
Kaynak: Development of a Web Based Electronic Patient Record Extending Accessibility to Clinical Information and Integrating Ancillary Applications, 2002
Elektronik hasta kayıt sistemleri oluşturulurken aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir:
- Hasta ile ilgili tüm bilgiler tek bir kayıt numarası ile ilişkilendirilmelidir.
- Sisteme girilen tüm hasta bilgilerine, kurumun her yerinden ulaşılabilmelidir.
- Hastaların yakınmaları ve tüm sağlık bakım süreci kaydedilmelidir.
- Web üzerinden hastanın takibi yapılabilmelidir.
- XML Web Servisleri işletim sistemi veya programlama dili ne olursa olsun uygulamaların internet üzerinden iletişim kurabilmesini sağlamalıdır.
- XML Web Servisleri her türlü platformda uygulanabilmelidir.
Günümüzde tek hekim-hasta ilişkisinin yerine hastanın farklı uzmanların oluşturduğu profesyonel bir sağlık ekibi tarafından değerlendirilmesi ve bunun sonucunda çoklu bir ilişki almıştır. Böyle bir bakım sistemi ise sağlık ekibinin üyeleri arasında ve sağlık hizmetini sunanlar arasında bilginin kolayca ve etkin biçimde paylaşılmasını zorunlu kılmaktadır.
İDEAL BİR ELEKTRONİK SAĞLIK KAYIT SİSTEMİ
“Elektronik sağlık kayıt sistemi”, sağlık alanında bilgi yönetimi söz konusu olduğunda sık karşılaşılan kavramlardan biridir. Farklı kaynaklarda değişik şekilde tanımlanan ve bazı durumlarda birbirlerinin yerine kullanılan “elektronik hasta kaydı” (electronic patient record), “elektronik tıbbi kayıt” (electronic medical record), “bilgisayara dayalı hasta kaydı” (computer based patient record), “bilgisayara dayalı sağlık kaydı” (computer based health record), “elektronik sağlık kaydı” (electronic health record) gibi terimler bu alanda kavram karmaşasına neden olmaktadır. Söz konusu terimlerin farklı biçimlerde kullanılması “elektronik sağlık sistemleri” ile ilgili çalışmalarda karşılaşılan en önemli sorunlardan biridir. Elektronik sağlık kayıtlarının oluşturulması ve kullanılması sürecini kapsayan bu kavramlar; klinik sistemlerden ve veri setlerinden başlayan, sürekli gelişim göstererek elektronik sağlık kayıtlarına kadar uzanan aşamalar içerisinde değerlendirilir. İdeal bir elektronik sağlık kayıt sisteminde, hastanın tedavisi/bakımı sırasında gereksinim duyulan hasta kabul, taburcu ve transfer işlemleri gibi idari uygulamalar ve klinik uygulamalara ilişkin bilgiler bir ağ yapısı üzerinde bir arada tutulabilmektedir.
Sistem içinde, sağlık çalışanlarına (hekim, hemşire, diyetisyen, fizyoterapist-fizik tedavi uzmanı-, eczacı, sağlık teknikeri vb.) klinik uygulamalarda, bir başka deyişle, hastanın tanı ve tedavisinde yardımcı olabilecek, daha doğru karar vermesini sağlayabilecek ve yönlendirebilecek programlar da geliştirilmiştir. Klinik karar destek sistemleri olarak adlandırılan bu programlar, sağlık çalışanlarına hastalığın tanı ve tedavisinde; klinik tanı süreçlerinin maliyeti, ilaç etkileşimleri ve ilaç alerjileri hakkında bilgi verme, alternatif testler ve tedaviler önerme gibi birçok farklı şekilde destek sağlayabilmektedir. Bu tür sistemlerde ayrıca dış veri kaynakları olarak adlandırılan danışma kaynaklarını, bibliyografik ve tam metin veri tabanlarını kapsayan elektronik kütüphanelere ve internet bilgi kaynaklarına erişim sağlanmaktadır
Sağlık çalışanları, hasta kayıtlarından hasta bakımına yönelik bilgilere kolayca ulaşabilirken sistem ile bütünleşik olarak hizmet veren “elektronik kütüphane” kaynaklarından da literatür taramasını yapabilir. Elektronik hasta kayıtları; maliyetleri düşürerek ve personelin verimliliğini artırarak sağlık bakım kuruluşlarının etkililiğini artırmaktadır. Yapılan pek çok çalışmanın bu görüşleri desteklediği görülmüştür. GAO (General Accounting Office) raporu, elektronik hasta kayıt (EHK) sistemlerinin ortalama yatış sürelerini kısaltarak hasta başına maliyetleri 600 USD düşürdüğünü göstermiştir. Başka çalışmalar da EHK’nın kullanılmasıyla ortalama yatış sürelerinin kısaldığını desteklemektedir. Bunun yanı sıra, yapılan çalışmalar EHK’nin sağlık bakımının kalitesini artırarak sağlık bakım sonucunun iyileşmesine ve tıbbi hataların azalmasına yol açtığını göstermiştir. EHK genel finansal yönetimin gelişimini, daha iyi sözleşmelerle pazarlık etme kabiliyetini ve bu sözleşmeler için iyi bir finansal performans izleme imkânı sağlamaktadır. EHK’nın kurulması ile hasta bakımının gelişimi, toplum sağlığının korunması, eğitim ve araştırmaların desteklenmesi, sağlık politikalarının oluşturulması için önemli fırsatlar sağlanmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinin en büyük kâr amacı gütmeyen sağlık sigortası kuruluşu olan Kaiser Permanente, 1993-1997 yıllarında kurmaya başladığı Kurumsal Elektronik Hasta Kaydı Sistemini 1998 yılından itibaren yoğun bir şekilde kullanmaya başlamış; kurum genelinde kabul gören sistem, verilen sağlık hizmetinin kalitesini ortalama %22 artırırken, ortalama %38 tasarruf sağlamıştır. Elektronik hasta kayıt sistemi; sağlık bakım hizmeti veren tüm sağlık kuruluşunu kapsar. Tek bir hasta kayıt numarası ile entegre (bütünleşik) bir “veri ambarı” sistemine sahiptir. Kurum içerisindeki tüm sağlık hizmeti verenlerin doğrudan bilgisayara veri girebilmesine olanak sağlar.
ELEKTRONİK SAĞLIK KAYIT LARININ AVANTAJLARI
- Birden çok kişi aynı bilgi ve belgeyi eş zamanlı olarak kullanabilir.
- Bilgi ve belgelerin kaybolma olasılığı manuel ortamda arşivlenen bir belgeye göre çok daha azdır.
- Ham verilerin süratle işlenmesi, depolanması, geri çağrılması ve dağıtılması mümkün olduğundan
örgütü dinamik tutar. - Elektronik ortamda olan bu belgelere kolaylıkla yeni konu başlığı yaratılabilir.
- Kırtasiye masraflarından feragat edilir.
- Dosyalanan/arşivlenen bir belgeye çok yönlü olarak herhangi bir erişim ucu sayesinde ulaşılabilir (belge adı, konusu, belgenin tarihi, anahtar kelime vb.).
- Sağlık bakımının sonuçlarının (outcomes) ölçülebilmesi ve değerlendirilmesinde kolaylık sağlar.
Yukarıda sıralanan faydalarının yanında bu sistemin kullanımının, birtakım sorunları da beraberinde getirmesi kaçınılmazdır. Bu sorunların başında gizlilik ve mahremiyet vardır. Elektronik ortamda toplanan sağlık kayıtları hastanın kimlik bilgileri (yaş, cinsiyet, ırk, din gibi demografik bilgiler) tıbbi geçmişi uygulanmakta olan tedavi ve kullanılan ilaçlar, ailesini sağlık geçmişi, kişinin gelir düzeyi, bağlı olduğu sosyal güvenlik kurumu gibi pek çok güncel bilgiyi kapsamaktadır. Söz konusu bilgilerin istenilmeyen kişilerin eline geçmesi durumunda, özel hayatın gizliliği ilkesine aykırı durumların ortaya çıkması olasıdır.
ELEKTRONİK HASTA KAYIT SİSTEMİ TÜRLERİ
- Yatan hasta tıbbi kayıtları
- Ayakta hasta tıbbi kayıtları
- Birinci basamak sağlık kayıtları
- Hastalığa özel tıbbi kayıtlar (kardiyoloji, hipertansiyon, diyabet vs.)
- Yoğun bakım kayıtları
- Hemşirelik hizmetleri kayıtları
- Fatura kayıtları vb. dir.
Bütün kayıtların temel bileşenleri, veri elementleri ve veri elementlerinin gösterimi açısından aynı olmalıdır. Veriler bir kez girilmeli, ihtiyaç duyulduğu her zaman ve tüm amaçlar için kullanılabilmelidir. Her tip kayıt birbirleri ile ilişkili olmalıdır.