Olay hiç bir zaman Japonya değildi, olay Japonya’nın kendi kültürünü pazarlama şekliydi. Bu ülkenin Dünya Savaşı kaybedip ABD’den yediği iki adet nükleer füze sonrası tamamen yıkılmasının ardından bu kadar hızlı toparlamasının en büyük sebeplerinden birisi, tam da bu kültür ihracatı. Japonya; animeler ve mangalar aracılığı ile insanlara samuraylar ve ninjalar gibi tarihi figürlerini, ramen ve sushi gibi gastronomik değerlerini, Tokyo sokakları ve Sakura ağaçları gibi coğrafi güzelliklerini tanıttı. Böylece insanlar; silah zoruyla değil, kendi isteği ile Japonca öğrenir oldu. Japonya’ya turizm arttı, Japon kültürüne ilgi ve merak çoğaldı, Japon markalarına sempati arttı. Brezilya’da kültürünü Dünya’ya tanıtmak için bu kadar çabalasaydı ve bu kültür ihracatına yatırım yapsaydı, o da konuşulurdu. Brezilya’da mavi bir ağaç olduğunu bugün öğrendim mesela, bu benim değil Brezilya’nın ayıbı.
Japonya, savaş sonrası dönemde sert güç yerine yumuşak gücü tercih etti. Tanklarla değil, hikâyelerle; ordularla değil, imgelerle dünyaya açıldı. Anime ve manga endüstrisi bu stratejinin en görünür araçlarından biri oldu. Studio Ghibli yapımları, Naruto Uzumaki gibi karakterler ya da küresel fenomene dönüşen Pikachu, milyonlarca insanın zihninde Japonya’ya dair sıcak ve merak uyandıran bir imaj oluşturdu. Bu eserlerde yalnızca fantastik hikâyeler yoktu; samuray geleneği, ninja mitolojisi, Şinto inancı, Japon ahlak anlayışı ve gündelik yaşam estetiği de bilinçli ya da bilinçsiz şekilde aktarılıyordu. Gastronomi de bu kültürel ihracatın önemli bir parçasıydı. Sushi ve ramen gibi yemekler küresel metropollerde yaygınlaştıkça, Japon mutfağı bir “trend” değil bir kalite sembolü hâline geldi. Tokyo’nun neon ışıklı sokakları, Kyoto’nun tapınakları, sakura mevsiminde pembe çiçeklere bürünen parklar; hepsi küresel popüler kültürün görsel hafızasına işlendi. İnsanlar Japonya’yı yalnızca bir ülke olarak değil, estetik bir deneyim olarak algılamaya başladı. Bu sürecin en dikkat çekici sonucu şuydu: İnsanlar Japonca öğrenmeye zorlanmadı; kendi istekleriyle öğrenmeye başladı. Turizm arttı, Japon markalarına duyulan güven ve sempati büyüdü. Sony, Toyota ya da Nintendo gibi markalar yalnızca ürün satmadı; bir kültürün temsilcisi hâline geldi. Böylece ekonomik güç ile kültürel cazibe birbirini besleyen bir döngü oluşturdu. Burada kritik nokta şu: Japonya kültürünü rastlantısal biçimde değil, stratejik biçimde pazarladı. Gelenek ile modernliği çatıştırmak yerine harmanladı. Hem samuray mirasını sahiplendi hem de ileri teknolojiyi simgeleyen bir imaj inşa etti. Geçmişi romantize ederken geleceğe yatırım yaptı. Bu durum başka ülkeler için de bir ders niteliğinde. Örneğin Brezilya, samba, futbol ve Amazon ormanlarıyla biliniyor; ancak kültürel çeşitliliği bundan çok daha fazlası. Eğer Brezilya da kültürel unsurlarını küresel ölçekte sistemli biçimde ihraç etseydi, belki bugün farklı bir algıya sahip olurdu. Amazon havzasında bulunan ve halk arasında “mavi ağaç” olarak bilinen bazı türlerin varlığını çoğu insanın yeni öğrenmesi, aslında küresel anlatı eksikliğinin göstergesi. Doğal zenginlik tek başına yeterli değil; onu dünyaya anlatacak bir hikâye inşa etmek gerekiyor. Sonuç olarak Japonya’nın başarısı yalnızca ekonomik kalkınma değil, kültürel marka inşasıdır. Yumuşak güç, modern dünyada en az askeri güç kadar etkili olabilir. Kültürünü anlatabilen, hikâyesini ihraç edebilen ve estetik bir kimlik oluşturabilen ülkeler; dünya sahnesinde kalıcı bir yer edinir. Japonya bunu başardı. Tartışılması gereken mesele, diğer ülkelerin neden aynı ölçekte ve bilinçte bir kültürel strateji geliştiremediğidir.
