Toplam ve Marjinal Fayda

Toplam ve Marjinal Fayda

Belirli bir zaman diliminde, bireyin diğer mal ve hizmetlerden olan tüketimi sabit iken, bir malın çeşitli miktarlarının tüketilmesi sonucu ulaşılan tatmin düzeyi toplam fayda olarak tanımlanır ve TU harfleriyle sembolleştirilir. Fayda birimi olarak util kullanıldığında, toplam fayda fonksiyonu, bu malın tüketilen miktarına sayılar verilerek oluşturulur. Örneğin, bütün gün aç kalmış bir kişinin akşam yemeği için pideciye gittiğini düşünelim. Yediği ilk lahmacundan sonra kendine gelebiliyor ve 20 birim fayda sağladığını düşünüyor, ikinci lahmacunu yediğinde toplam faydası 34 birime, üçüncüde ise 43 birime yükseliyor. Dördüncü lahmacunu yediğinde toplam fayda 45 birim oluyor. Bu düzeye kadar daha fazla tüketim ile daha büyük toplam fayda arasında pozitif ilişki söz konusudur. Fakat birey beşinci lahmacunu yediğinde ilave fayda elde edememiş, dolayısıyla toplam faydası değişmemiştir. Ancak bir sonraki lahmacun ise kendisine sıkıntı vermeye başlamış ve toplam faydası 38 birime düşmüştür. Tüm bu gelişmeler aşağıdaki tablo 2.2 üzerinde gösterilmiştir. Marjinal fayda ise, belirli bir zaman diliminde bir maldan; örneğimizdeki lahmacundan, bir birim daha fazla tüketilmesi sonucunda ortaya çıkan toplam faydadaki değişme olarak tanımlanır. Kısaca ilave tüketilen birimin sağladığı fayda marjinal fayda olup, MU harfleriyle sembolize edilir. Herhangi bir X malı için marjinal fayda (MUx) toplam fayda fonksiyonunun eğimini ya da değişme oranını gösterir ve şu şekilde formüle edilir:

Tabloyu dikkatle incelersek, toplam fayda belirli bir düzeye kadar her ilave birim ile artmaktadır. Ancak bu artış azalarak devam etmektedir. Hatta toplam fayda en yüksek düzeye ulaştıktan sonra ilave tüketimin toplam faydaya katkısı negatif değer almaktadır. Dolayısıyla tüketici azalan marjinal fayda ile karşı karşıyadır. İşte marjinalistler bu azalan marjinal fayda varsayımını kullanarak, bireyin bir mala ilişkin talep eğrisinin negatif eğimli olduğunu ispatlamaya çalışmışlardır. Kardinalist ya da sayısalcı yaklaşımda fayda, util adı verilen soyut bir miktar ile daha sonra marjinalistlerle birlikte para cinsinden ölçülebilmektedir. Para ile ölçüldüğünde faydayı açıklarken izlenen yöntem şöyle olur: Tüketici, ilave bir birim mal tüketmek için vazgeçmek istediği paranın miktarı ile faydasını açıklar.Tek bir mal durumunda (örneğin x malı) tüketici ya bu x malını satın alır, ya da gelirini para biçiminde elinde tutar. Dengenin sağlanabilmesi için x’in marjinal faydasının tam olarak x’in fiyatına eşit olması gerekir. Dolayısıyla dengede MUx = Px olur. Şayet Px > MUx ise tüketici X malı tüketimini azaltarak (böylelikle MUx artacaktır) ve gelirini harcamayarak fayda düzeyini yükseltir. Benzer şekilde MUx > Px ise tüketici x malı tüketimini arttıracak (bu durumda MUx azalacak) ve gelirini daha az para olarak tutacaktır. Böylece sadece MUx = Px durumunda toplam tatmin düzeyi maksimum olur.

Tüketicinin fayda maksimizasyonunu basit matematiksel yöntem ile açıklayabiliriz. X malı için toplam fayda fonksiyonu TU = U(x) olsun. Fayda parasal birim ile ölçüldüğünden x malı alımı için tüketici Px. x kadar para ödemesi gerekir. Tüketici x malını tüketmekle elde edeceği fayda ile x malı için katlanılan maliyet arasındaki farkı maksimize etme çabası içinde olduğunu varsaydığımızda yani tüketicinin net toplam faydayı maksimize edeceği varsayıldığında,

Bir Cevap Yazın