Genel Vergi Hukuku Ünite 3 Özet

Genel Vergi Hukuku: 3. Ünite – Vergi Kanunlarının Uygulanması Özet

Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanmasında benimsenen ilkeleri özetlemek

Kanunların nerede, yani hangi sınırlar içinde uygulanmasının mümkün olduğunun bilinmesinde yarar vardır. Çünkü, bir devletin kanunları o devletin egemenlik sahası olan ülkesinde, yani gümrük sınırları içinde uygulanabilmektedir. Ayrıca, bir devletin kanunlarının, öncelikle o devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olanlara uygulanması benimsenmektedir. Aslında, kanunların nerede uygulanacağı konusu, yer bakımından uygulanma, kime uygulanacağı konusu ise şahıs bakımından uygulanma anlamına gelmektedir. Ancak, bu iki tür uygulanma alanının birbiriyle sıkı ilişkisi nedeniyle, şahıs bakımından uygulanma, yer bakımından uygulanmanın içinde ele alınmaktadır. Bu anlamda şahıs/kişi bakımından uygulanma, bir Devletin kanunlarının o Devletin ülkesi olmayan yerde yaşayanlar hakkında da uygulanması anlamına gelmekte ve mülkîlik ilkesine özel bir istisna oluşturmaktadır. Buna göre, bir Devletin kanunları, o Devletin ülkesinde bulunan şahıs/ kişi ve/ya da hukukî olaylara uygulanabilmektedir. Ancak, o Devletin vatandaşları için, vatandaşı oldukları Devletin kanunlarının uygulanabilmesi, o Devletin ülkesinde yaşama/bulunma şartına bağlı kalınmaksızın her yerde mümkündür. Kanunların yer bakımından uygulanmasında benimsenmekte olan iki ana ilkeden söz edilmektedir. Bunlardan birincisi, mülkîlik ilkesi, ikincisi ise şahsîlik ilkesidir. Mülkîlik ilkesi, bir devletin ülkesinde o devletin kanunlarının uygulanması anlamına gelmektedir. Bu durumda, kanunların uygulanması bakımından vatandaş-yabancı ayrımı yapılmamaktadır. Çünkü, bir ülkede yaşayan ve kanunun uygulanmasını gerektiren bir hukuki muamelede bulunan herkese ve o ülkede gerçekleşen her hukuki olaya o devletin kanununun uygulanması gerekir. Mülkîlik ilkesi, vergi kanunlarının uygulanması alanında kaynak ilkesi olarak ifade edilmektedir. Buna göre, vergilendirmede vergi konusu hangi ülke ekonomisinden kaynaklanıyorsa veya vergiyi doğuran olay hangi ülkede gerçekleşmişse vergilendirme yetkisine o devletin sahip olduğu kabul edilmektedir. Şahsîlik ilkesi ise bir devletin kanunlarının o devletin vatandaşlarına hangi ülkede yaşadıklarına bakılmaksızın uygulanması anlamına gelmektedir. Bu durumda, kişinin vatandaşı olduğu devletin ükesinde bulunması ve/ya da faaliyet göstermesi şart değildir. Ancak, bu ilkelerin katı bir biçimde uygulanması hâlinde, aynı kişi ya da olaya birden çok devletin kanununun uygulanması sonucunun doğması kaçınılmazdır. Bu nedenle, katı uygulamanın sakıncalarını ortadan kaldıracak ya da asgarî düzeye indirecek birtakım uygulama farklılaştırmaları yoluna gidilmektedir.

Türk Vergi Kanunlarının yer bakımından uygulanmasına egemen olan ilkeleri değerlendirmek

Türk vergi kanunlarında, uygulama alanları farklılığı dikkate alınmak suretiyle, kanunların yer bakımından uygulanmasına ilişkin ilkeler yer verilmektedir. Gelir üzerinden alınan vergiler olan gelir vergisi ve kurumlar vergisinde tam mükellefiyette ikametgâha dayanan şahsîlik ilkesi; dar mükellefiyette ise kaynak ilkesi benimsenmektedir. Servet üzerinden alınan vergilerden emlâk vergisi ve motorlu taşıtlar vergisinde kaynak ilkesi; veraset ve intikal vergisinde intikale konu malın Türkiye’de olması hâlinde, kaynak ilkesi, vergiye konu malın intikal ettiği kişinin Türk vatandaşı olması hâlinde ise şahsîlik ilkesi benimsenmektedir. Harcamalar üzerinden alınan katma değer vergisi, özel tüketim vergisi ve gümrük vergilerinde mülkîlik ilkesi benimsenmektedir. Damga vergisi, Banka ve Sigorta Muameleleri vergisi, Özel İletişim Vergisi ile Yararlanma vergisi olarak nitelendirilen harçlar bakımından mülkîlik ilkesi benimsenmektedir.

Kanunların zaman bakımından uygulanması çerçevesinde, vergi kanunlarının yürürlüğe girmesine ilişkin kuralları, vergi kanunlarının geçmişe yürümemesi ilkesini, vergi kanunlarının yürürlükten kalkmasını açıklamak Kanunların yürürlüğe girmesi

Vergi kanunlarının ne zaman yürürlüğe gireceği, kanunların zaman bakımından uygulanması konusunu ilgilendirmektedir. Bir kanun, yürürlüğe girdiği tarihte uygulanmaya başlar ve yürürlükten kalkması ile birlikte uygulanamaz hâle gelir. Bu nedenle, bir kanunun ne zaman yürürlüğe girdiğinin bilinmesinde yarar vardır. Bir kanunun ne zaman yürürlüğe gireceği, kural olarak o kanunun yürürlük maddesinde belirtilmektedir. Buna göre, bir kanun ya, Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, ya da Kanunda belirtilen başka bir tarihte yürürlüğe girmektedir. Bu tarih, kural olarak o Kanun tarafından belirtilmektedir ve çoğu zaman Resmî Gazete’de yayım tarihinden sonraki bir tarih olmaktadır. Bazen de Resmî Gazete’de yayım tarihinden önceki bir tarih yürürlük tarihi olarak belirlenmektedir. Bu durumda, kanunun geçmişe yürütülmesi sözkonusu olmaktadır. Kanunun ne zaman yürürlüğe gireceği, o kanunun yürürlük maddesinde belirtilmemişse bu durumda Kanun, Resmî Gazete’de yayım tarihinden başlayarak kırbeş gün sonra yürürlüğe girmektedir.

Vergi Kanunlarının Geçmişe Yürümemesi

Kanunlar kural olarak, yürürlüğe girmeleri ile yürürlükten kalkmaları arasında geçen süre içinde uygulanmaktadır. Kanunların yürürlüğe girmeden önceki olay ya da işlemlere uygulan(a) mamasına kanunların geçmişe yürümemesi ilkesi denilmektedir. Bu ilkenin benimsenmesinin temel gerekçesi ve esprisi, kanun koyucunun keyfi hareketlerini engellemek ve hukuk kurallarına karşı toplumun güven duymasını sağlamaktır. Bu bağlamda, kanunların geçmişe yürümemesi ilkesi ile, önceki kanun zamanında usulüne uygun olarak elde edilen haklar korunmaktadır. Anayasa’da kanunların geçmişe yürümemesine ilişkin genel bir hüküm bulunmamakla birlikte, suç ve cezalara ilişkin olmak üzere bu ilkeye yer verilmektedir (Any. m. 38). Ceza hukukunda yeni kanunun suç saymadığı eylemlere ceza verilemeyeceği gibi, eski kanunda bir suça daha az ceza kabul ediliyorsa, o kanun uygulanacaktır (TCK. m. 2). Usul kanunlarında ise genellikle eski kanuna göre açılan davalarda yeni kanunun uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. Kanunların geçmişe yürümesi, gerçek geçmişe yürüme, gerçek olmayan geçmişe yürüme olmak üzere iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Gerçek geçmişe yürüme, tamamlanmış, hukuki sonuçlarını doğurmuş (kazanılmış hak gerçekleşmiş) bir hukuki işlem ya da olaya daha sonra kabul edilmiş bir kanunun uygulanması demektir. Gerçek olmayan geçmişe yürüme ise kanunun geçmişe yürütülen hükümlerinin henüz sonuçları doğmamış olan işlem ya da olaylara uygulanmasıdır. Vergi Kanunlarının Geçmişe Yürümemesi Vergi kanunları, kamu hukukuna ilişkin yükümlülükler getirmektedir. Bu kanunların, özellikle vergi yükünü artırıcı nitelikteki hükümlerinin geçmişe yürütülmemesi, hukuki güvenlik ilkesi yönünden önem taşımaktadır. Hukuki güvenlik ilkesi, vergi kanunlarının geçmişe yürümemesini, sonradan çıkartılan kanunlarla geçmiş dönemlerin vergi yükünün artırılmamasını zorunlu kılmaktadır. Kişilerin yürürlükteki hukuk kurallarına güvenmeleri, geleceğe ilişkin plânlarını buna göre yapmalarına imkân tanımaktadır. Kanun koyucunun geçmişe yürüyen düzenlemelerle vergi yükünü ağırlaştırması durumunda, vergi mükellefleri devlete karşı güvenlerini yitirmektedir. Öte yandan, vergi kanunlarının geçmişe yürütülmesi iktisadî ve ticarî hayatta var olması gereken istikrarı ve belirliliği bozmaktadır. Yansıtılması gereken vergilerin yansıtılma imkânlarını ortadan kaldırabilmektedir. Vergi kanunlarının geçmişe yürütülmemesine ilişkin olarak Anayasada herhangi bir hüküm yoktur. Vergi hukukunda kanunların geçmişe yürümemesi ilkesi genellikle benimsenmekle birlikte, çeşitli zamanlarda çıkarılan vergi kanunlarının bazı hükümlerinin geçmişe yürütüldüğü bilinmektedir.Vergi hukukunda daha sık görüleni gerçek olmayan geçmişe yürümedir. Vergi kanunlarının geçmişe yürütülmemesine ilişkin olarak Anayasada herhangi bir hüküm yoktur.

Vergi Kanunlarının Yürürlükten Kalkması

Bir kanunun ne zaman uygulanmaya başladığı yürürlüğe girmesi ile ne zaman uygulanamaz hâle gelmesi de yürürlükten kalkması ile bilinmektedir. Kanunların yürürlükten kalkması üç yolla gerçekleşmektedir. Bunlardan birincisi, yürürlükten kaldırmadır. Buna göre, yürürlüğe giren bir kanunun kendisinden önceki yürürlükte bulunan bir kanunun yürürlükten kaldırıldığını açıkça belirtmesi hâlinde, yürürlükten kaldırıldığı belirtilen kanun yürürlükten kalkar. Bu, açık yürürlükten kaldırmadır. Bazen yürürlüğe giren kanun, aynı alanı düzenleyen daha önce yürürlükte bulunan kanunu ve/ya da kanun hükümlerini açıkça yürürlükten kaldırdığına ilişkin herhangi bir hükme yer vermeyebilir. Bu durumda, aynı zamanda aynı konuda iki ayrı kanunun yürürlükte bulunması mümkün olmadığından, sonraki kanunun ve/ya da hükmün önceki kanunu ve/ya da hükmü yürürlükten kaldırdığı kabul edilmektedir. Ancak, yürürlüğe giren kanun ile önceki kanunun aynı nitelikte, yani özel kanun ya da genel kanun olması hâlinde, yürürlükten kaldırma konusunda önemli bir tartışma bulunmamaktadır. Çünkü, aynı nitelikteki sonraki kanun önceki kanunu yürürlükten kaldırır. Ancak, önceki kanun ile sonraki kanun farklı nitelikte ise bu durumda, özel kanun-genel kanun ilişkisi çerçevesinde konunun değerlendirilmesi ve buna göre yürürlükten kaldırmaya karar verilmesi gerekir. Kanunlarının yürürlükten kalkması hâllerinden ikincisi, sürenin dolmasıdır. Bazı kanunlar belirli sürelidir. Bu kanunlar, uygulanmaları için belirlenmiş olan sürenin sona ermesi ile birlikte yürürlükten kalkmaktadır. Süreli kanunların tipik örneği, Bütçe Kanunudur. Anayasa Mahkemesi tarafından bir kanunun anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal/kaldırma kararı verilmesi nedeniyle yürürlükten kalkma. Bir kanun, Anayasa Mahkemesi tarafından hakkında verilen anayasaya aykırılığı nedeniyle iptal/kaldırma kararının yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükten kalkmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararı Resmî Gazete’de yayımlandığı ya da bu tarihten başlayarak bir yıla kadar yürürlüğe girmesinin ertelendiği tarihten itibaren yürürlüğe girmektedir. Anayasa Mahkemesi kararları geçmişe yürümemektedir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s