Yeryüzünde, etkin durumdaki yanardağların eteklerinde ya da fay kuşaklarına yakın yerlerde yaşayan milyonlarca insan var. Depremler ve yanardağ püskürmeleri elbette ki önlenemez, ancak bilim adamları, bu olguların ne zaman ortaya çıkacağını önceden saptayabülmek amacıyla değişik gözlem yöntemleri geliştiriyorlar.
Yakıcı Gazlar Piroklastik akıntılar, patlama şeklinde olan püskürmeler sırasında yanardağın yamaçlarından hızla akan kızgın gaz, kül ve bloklardan oluşmuş bulutlardır. Fransızcada “nuees ardentes” (ateş bulutları) olarak adlandırılan bu akıntılar, şiddetli püskürmelerde görülür. İçlerindeki sıcaklık 800°C’ye çıkabilir. Hızları saatte 200 km’ye ulaşan Piroklastik akıntılar, yamaçlardan aşağı çığ gibi ilerleyerek yılları üzerindeki ekili toprakları, ağaçları ve yapıları…
Sen ne güzel deprem bilicisisin! Bir kanalda, elinde çubuk, deprem haritası başında, yarısını anlamadığımız karmaşık konuşmalar yerine, tane tane, ”Deprem yoksulları öldürür!” dediğinde ilk dikkatimi çekmişti. Başka bir yerde, ”süpürtü” dedi Türkçe, Japonca ”tsunami” yerine. Başka bir yerde, ”kırık” dedi Türkçe, Fransızca ”fay hattı” yerine. Başka bir kanalda, ”Ben Atatürk’ü sevmeyen kanallara çıkmam!” dedi. Ondan…
Depremin yol açtığı toprak kaymaları sırasında çok büyük miktarlarda toprak ve kaya parçası yamaçlarda aşağı düşer. Toprak kaymaları, şok dalgalarının yamaçlarda titreşim oluşturması nedeniyle toprak ve kayaların yerlerinden oynaması sonucunda olur. Yamaç kararsız hale gelir ve sonunda toprak ve kayalar aşağı kaymaya başlar. Bazen yerin üst katmanı olduğu gibi aşağı kayar ya da parçalanarak, yolunun…
Bilim adamları, bir depremin ne zaman ve nerede olacağının önceden kestirilmesi konusunda zorlanırlar. Depremler, çoğunlukla gerilmenin sürekli biçimde biriktirdiği ve çok sayıda etkin fayın yer aldığı levha sınırları üzerinde ya da yakınında meydana gelir. Bazen de levha sınırlarına uzak yerlerde de görülürler. Bilim adamları, yeryüzünde her yıl yaklaşık olarak 800.000 deprem olduğunu tahmin ediyorlar. Bunların…
Bir depremin titreşimli yerin derinliklerinden geçer. Bilim adamları, bunlara şok dalgaları ya da sismik dalgalar adını vermişlerdir. (Sismik sözcüğü, Yunancada “titreyen Dünya” anlamına gelen “seismos” sözcüğünden türetilmiştir.) Deprem odağından yayılan farklı türdeki şok dalgaları, içinden geçtikleri kayalarda değişik titreşimler oluşturur. Şok dalgalarının başlıca iki türü primer (birincil) ve sekonder (ikincil) olarak adlandırılır. Primer ya da…
Litosferde çok sayıda fay bulunur. Bunlar, yeraltında farklı açılarda uzanırlar ve bir bölümü yüzey ulaşmayabilir. Fayların çoğu çok eskiden oluşmuştur. Zaman içinde etkinliklerini yitirdikleeinden, milyonlarca yıl boyunca hiçbir hareket göstermemişlerdir. Fay hareketlerinin büyük bir bölümü, gerilme birikiminin en yüksek düzeyde olduğu levha sınırlarında ya da yakınında ortaya çıkar. Fay üzerindeki hareketler, depreme yol açacak biçimde…
Birbirine Yaklaşan Levhalar İki levhanın birbirine yaklaştığı yerlerde değişik levha sınırları oluşur. Her bir levha sınırında meydana gelenler birbirine yaklaşan levha türlerine göre değişir. Okyanusal ile kıtasal litosfer arasındaki bir levha sınırında, okyanusal litosferin olduğu levha diğerinin altına dalarak yüzeyde bir hendek oluşturur. Bu olayın meydana geldiği alan dalma – batma bölgesi olarak bilinir. Manto…