Multiple Allelizm (Çoklu Allellik) Ve Polimorfizm

Temel Veteriner Genetik: Multiple Allelizm (Çoklu Allellik) Ve Polimorfizm

Bir geni determine eden genlerin her biri homolog kromozomların her birine dağılmış olarak bulunurlar. Bir canlıda allel genlerden yalnızca bir çift bulunabilmektedir. Ancak bir karaktere etki eden birden fazla gende bulunabilmektedir. Allel sayısının birden fazla olduğu bu duruma çoklu allellik adı verilmektedir. Polimorfizm çok şekillilik demektir. Polimorfizm çoklu allelliğe bağlı olarak ortaya çıkan bir durumdur. Eğer bir karakterin belirlenmesinde çoklu allellik sözkonusu ise, o karekter açısından fenotipik olarak çok şekillilik yani polimorfizm görülür. Bir karakterin belirlenmesindeki allel gen sayısı ne kadar fazla ise polimorfizm de dolaylı olarak çok fazla olarak ortaya çıkacaktır. Yani varyasyon bu allel gen sayılarına bağlı olarak artacaktır. Aşağıda bu konuyla ilgili olarak örnekler verilecektir. Tavşanlarda tam renklilik (Agouti= yabani tip) “A” geni, albinoluk “a” geni, himalaya “ah” geni, şinşilla (Chinchilla) “ach” geni tarafından belirlenir. Bu genler arasında dominant kalıtım söz konusudur. A geni “ach”, “ah” ve “a” genlerine “ach”, geni “ah” ve “a” genlerine; “ah” geni “a” genine baskındır ( A > ach > ah > a ). Yabani tip (Agouti) tavşanlarda kılların deriye yakın kısmı gri renkli olup, sonra sarı bir kısım ve kılın ucunda siyah veya kahverengi renkten oluşan renk bantı şeklinde bir fenotip görülür. Albino tavşanların vücut örtüsünde pigmentasyonun (renk pigmenti) hiç olmadığı için tavşanlar, albino (beyaz) olarak bilinmektedir. Albino durumda gözler pembe olmaktadır. Himalaya tavşanında vücudun uç kısımları (ayaklar, burun, kulaklar ve kuyruk) renkli (siyah veya koyu kahverengi) diğer bütün vücut örtüsü beyaz olmaktadır. Şinşilla (Chinchilla) tavşanları vücut örtülerinde sarı renk pigmenti bulunmadığı için kıllardaki siyah ve gri renklerin, optik etkisi sonucu karakteristik gümüşi- gri bir görünüşe sahiptirler. Verilen örnekte tavşanlarda don rengine bağlı olarak dört farklı fenotip görülmesi çok şekillilik yani polimorfizm durumudur. Bu karekterin belirlenmesindeki dört farklı gen polimorfizme sebep olmuştur.

Kan Grupları

Multiple allelizmin en iyi örneklerinden birisi de hayvan ve insanlardaki kan gruplarının farklılığıdır. Bu farklılığı göre insanlarda A-B-0, M-N ve Rh gibi kan sistemleri söz konusudur. Genel olarak bir hayvanın ya da insanın kan dolaşımı sistemine dışarıdan yabancı bir protein verildiğinde hayvanın hücreleri yabancı proteine karşı savaş durumuna geçer ve yabancı proteine karşı bir takım özellikli maddeler sentezler. Hücreler tarafından üretilen bu özellikli maddeye antikor adı verilmektedir. Antikor oluşumuna neden olan yabancı proteine ise antijen adı verilir. Eğer vücuda giren antijen hücre formunda ise organizmada meydana gelen antikor antijen hücrelerini çevreler, yığınlar halinde biraraya getirir. Bu duruma aglutinasyon adı verilmektedir. Aglutinasyon olayındaki antijene aglutinojen, antikora ise aglutinin adı verilmektedir. Hayvanlarda kan grupları belirlenirken reagentler kullanılır. Kan grubu reagent’i, alyuvarda faktörlere (kan grubu faktörü) karşı reaksiyon veren antikora denir. Eğer bir hayvandan Anti- A reagentına karşı reaksiyon alınıyorsa o hayvanda A faktörü var demektir. Kan grubunun belirlenmesinde iki test kullanılır. Bunlar antijen ve antikor ilişkisine göre değişir. Testlerden biri hemolitik test, diğeri ise aglutinasyon testidir. Hayvan türlerinde çok fazla ve farklı sayıda kan grubu sistemleri bulunmaktadır. Bu sistem içinde bulunan allellerin ilişkileri baskınlık, eş baskınlık şeklinde olduğu gibi bazı sistemlerde çoklu allelik vardır. Sığır türünde on bir kan grubu sistemi vardır. Bunlardan A, B, C, S sistemleri ikiden fazla alleli olan yani çoklu allelli karmaşık sistemlerdir. Atlarda yedi sistem bulunmaktadır. Bu sistemlerden dördü çoklu alleldir. Koyunlarda sekiz kangrubu sistemi vardır. B kan grubu çoklu allelik bir yapıya sahiptir. Domuzlarda on beş, tavuklarda on iki, köpeklerde sekiz kan grubu sistemi bulunurken; kedi türünde ise üç kan grubu sistemi bulunmaktadır. Hayvanlarda kan gruplarıyla ilgili çalışmalar İkinci Dünya Savaşından sonra başlamıştır. Bu çalışmalar neticesinde birçok hayvan türünde kan grupları ve bu kan gruplarına bağlı fazlaca allel belirlenmiş, ancak türler arasında sadece kan gruplarında değil aynı zamanda bir takım biyokimyasal parametrelerde de farklılıklar olduğu ortaya konulmuştur. Söz konusu biyokimyasal parametreler biyokimyasal polimorfizm olarak adlandırılmıştır. Hayvanlar arası kan grupları farklılıklarından söz ederken biyokimyasal polimorfizmler de birlikte anılmaktadır. Bu polimorfizmler sadece türler arası değil ırklar arasında da görülmektedir. Kan grupları ve biyokimyasal polimorfizmler, Mendel’in basit kalıtım ilkeleri aracılığı ile ileriki kuşaklara aktarılmaktadır. Çiftlik hayvanlarında kan grupları üzerinde çalışmalar iki amaçla gerçekleştirilmektedir. Bunlardan birincisi tartışmalı ebeveynlik vakalarında ana-babanın belirlenmesine yöneliktir. Diğeri ise kan grubu ya da biyokimyasal polimorfizm ile ekonomik önem taşıyan verimlerin ilişkilendirilmesine yönelik olarak yapılan araştırmalardır. Kan grupları ve biyokimyasal polimorfizmin hayvan yetiştiriciliğinde başka bir kullanım alanı da ikizlik testleridir. Bu çalışmalarda, dış görünüşün yanıltıcı olduğu durumlarda, tek yumurta ikizlerinin aynı genotipe sahip olmasından kontrol amaçlı olarak yararlanılmaktadır. Atlarda hemolitik sarılığın önlenmesinde kan grubunun bilinerek çiftleşmelerin yapılmasında yarar vardır. Moleküler tekniklerin son zamanlarda yaygın olarak kullanılması sonucu bahsedilen bu konularda uygulamalar artık DNA temelli olarak yapılmaktadır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s