Saponinler ve Solanin Benzeri Glikozitler

Saponinler

Saponinler; azot içermeyen, glikozitik yapılı, çok düşük yoğunluklarda bile suyla çalkalandıklarında köpüren, deri ve mukozalarla temasa geldiğinde irkilti ve yangıya yol açan, alyuvarları parçalayan ve pekçok bitkide bulunan maddelerdir. Bu maddelerin en önemli temsilcileri saponin, githagenin, saporubrin, eskulin, dioscin, glisirrhizin ve glisirrhetik asit’tir. Saponin ihtiva eden bitkilerin başlıcaları ise; karamuk, sabunotu, atkestanesi ve meyanotu’dur. Saponinleri içeren bu bitkilerin ve özellikle de karamuklu unların yenilmesi sonucu hayvanlarda zehirlenmeler oluşur. Bazı bitkilerdeki saponin oranı %10’a varacak ölçüde yüksek olabilir. Alyuvarları parçalaması sebebiyle, damar içi yolla alındıklarında çok zehirlidirler. Buna karşılık, ağız yoluyla alındıklarında ise zehirlilikleri çok azdır. Ergin sığır, koyun, keçi ve kemirici hayvanlar saponinlere daha dirençli iken; danalar ve diğer hayvan türleri saponinlere duyarlılık gösterirler. Saponinlerin etkisi çok hızlı ortaya çıkar ve etkilenen hayvanlarda 1-3 saat içinde bitkinlik, kusma, sancı, sürgün, tükürük salgısında artış ve boğulma belirtileri görülür. Fazla miktarda veya tekrarlanarak alındıkları durumlarda bu belirtilere ilaveten merkezi sinir sistemine ilişkin belirtiler de (genel baskı, karışıklık, uyarılar, ataksi, kas seyrimeleri, çırpınmalar gibi) ortaya çıkar.

Solanin ve Benzeri Glikozitler

Solanin ve benzeri glikozitler; suda çözünmeyen, ısıya dayanıklı maddelerdir ve Patlıcangiller ailesinden birçok bitkide bulunurlar. Azasteroidler diye de bilinirler. Patates başta olmak üzere, Patlıcangiller ailesinde solanin yanında, kakonin, solasonin ve tomatin isimli diğer bazı maddeler de bulunur. Bu maddeleri ihtiva eden başlıca bitkiler; itüzümü, yabanyasemini, domates, patates, patlıcan, japon kirazı ve ısırganotu’dur. Bu bitkilerin, özellikle de filizlenmiş patateslerin aşırı miktarda yenilmesi ile hayvanlarda zehirlenmeler oluşur. Solanin orta derecede zehirli bir maddedir ve solanine duyarlılık bakımından hayvan türleri ve kullanım yolu arasında önemli ayrım vardır. Ağızdan alındığında, sindirim kanalından zayıf şekilde emilmesi, vücuttan dışkı ve idrarla çabuk atılması, sindirim kanalındaki bakteriyel flora tarafından daha zayıf etkili solanidin’e çevrilmesi sebepleriyle bu yolla zehirliliği azdır. Solanin zehirlenmesi hızlı seyreder ve klinik belirtileri birkaç saat içerisinde görülür. Etkilenen hayvanlarda salya artışı, kusma, sancı, sürgün ve benzeri sindirim kanalı belirtileri; durgunluk, sersemlik, güçsüzlük, ülserli ağız yangısı, konjunktivit, bacaklarda ekzema, solunum ve kalp atımlarının zayıflaması gibi belirtiler dikkati çeker. Şiddetli zehirlenme olgularında solunum yetmezliği ve kalpte atım düzensizliklerine bağlı olarak 24 saat içerisinde ölüm gelişebilir. Ayrıca solaninin teratojenik etkileri de vardır.

Bir Cevap Yazın