İş Yeri Ortamında Psikososyal Etkenler ve Kontrol Altına Alınması

İş yeri ortamında, işveren, çalışanlar, hizmet alanlar ve diğer insanlar arasındaki ilişkiler iş yeri ortamının psikososyal yapısını oluşturur. İnsanlar arası ilişkilerin olumlu olduğu iş ortamında çalışmak insanın psikososyal sağlığı üzerinde olumlu etkiler yapar. Küçük işlerin yapıldığı iş yerlerinde işin tamamı bir veya birkaç kişi tarafından yapılır. Bu durumda kişiler bir işi tamamlamış olmanın mutluluğunu yaşayabilirler. Oysa büyük işlerin yapıldığı bir iş yerinde işin tamamlanması çok sayıda kişinin çalışması sonucunda çalışanların herhangi birisi, söz konusu işi gerçekleştirmiş olmanın farkında olmayabilir ve bu nedenle başarının mutluluğunu hissedemez. Bazen de montaj sanayinde çalışan bir işçi, sürekli olarak aynı işi yaptığı için, monoton ve tekrarlayan işler ruhsal sorunlara neden olabilir.

Birleşmiş Milletler İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü iş stresini, işin gerekleri, çalışanın ihtiyaçları, kapasitesi ya da kaynaklarıyla uyuşmadığı zaman oluşan zararlı fiziksel ve duygusal tepkiler olarak tanımlamaktadır. Stres, kişinin çevresinin kişiye yüklediği yüktür. Yani stres kişide olan değil, kişiye olandır. Sıklıkla geri dönüşümlüdür. Önemli olan stresi doğru bir şekilde yönetebilmektir. Stresin psikososyal belirtileri şunlardır:

• Sigara ve alkol kullanımının artması,
• Duygusal ve fevri davranışlar,
• Çalışanın iş kazasına uğraması,
• Ev çevresinde diğer insanlarla kurulan ilişkilerde azalma,
• Aile ve toplum içi rollerin yürütülmesinde beceriksizlik,
• Sosyal yalıtım.

Stresin Sonuçları

• Aşırı hareketlilik veya aşırı durgunluk,

• Yaşama karşı ilgi ve isteklerin azalması,

• Psikosomatik yakınmalar (sıkıntıların bedene yönlendirilmesi, psikolojik sorun kaynaklı bedensel yakınmalar) veya hipokondriyazis (hastalığı olmadığı hâlde kendini hasta hissetmesi) denilen bedene yönlendirme gibi (psikosomatik) durumların görülmesi,

• İşten doyum alamama ve tükenme sendromu yaşama,

• Sigara, çay, kahve, alkol tüketiminin artması ve madde bağımlılığı görülmesi,

• Anksiyete (endişe, sıkıntı hâli) veya depresyona girme,

• Kan basıncının ve kalp hızının artması gibi kalp ve dolaşım sistemi bozuklukları,

• Karoshi Sendromu denilen, aşırı çalışmaya beyin veya kalp damarlarından birinde kanamaya bağlı ölüm,

• Midede şişkinlik, dolgunluk hissi, geğirme, bulantı, spastik kolon (irritabl barsak sendromu),

• Bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı kişinin bulaşıcı hastalıklara karşı direncinin azalması, daha sık hasta olma ve hastalıkların daha uzun ve ağır seyretmesi,

İş Stresi ile Başa Çıkma Yolları

Alınacak önlemler, iş yerinde ne kadar toplu önlemler olursa ve genele yayılabilirse o kadar etkilidir. Bu nedenle kurumsal önlemler stresle baş etmekte çok önemlidir. Bunlardan bazıları şunlardır:

• Çalışana destekçi bir örgütsel hava oluşturulmalıdır.

• Çalışanlarını monotonluktan kurtarmak için görevleri zenginleştirilebilir.

• Örgütsel ilkelere uygun kişilerin rolleri belirlenebilir. Bu rollere uygun eğitimler verilmelidir.

• Çalışanlar arasında rekabetin olumlu sonuçları olabilir. Ancak bu çatışmaya dönüşebilir. Bu nedenle yöneticilerin çalışanlarını yakından tanıması gerekir. Bununla birlikte çalışma yaşamının doğallıklarında olan çatışmaların önlenmesi gerekir.

• Çalışanlara kariyer ve mesleki gelişim yolları açılabilir ve fırsatları oluşturulabilir. Bunun için çalışanlar ve yöneticiler birlikte planlanmalar yapabilirler. Ayrıca danışmanlık hizmetleri organize edilmelidir

Bu kurumsal önlemlerin yanında bireysel önlemler de alınabilir:

• Kendine ve ailesine zaman ayırmalıdır. • Sağlık için uygun bedensel hareketler yapmalıdır.

• Meditasyon tekniklerini kullanabilir.

• Tıbbi rehberlik hizmetleri alabilir.

• Gevşeme egzersizleri yapabilir.

• Düzenli, yeterli ve dengeli beslenmelidir.

• Sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılabilir.

• İnancına uygun dua ve ibadet yapabilir.

• Zaman yönetimi konusunda eğitimler alabilir.

• İş dışında hobileri olmalıdır. Bunlar da kurumsal olarak desteklenebilir.

Bir Cevap Yazın