Biyoloji canlı ve doğa ile ilgili konuları inceleyen bilim dalıdır. Bu yüzden canlı bilimi olarak tanımlanır. Yunancada canlı anlamına gelen “bios” ile bilim anlamına gelen “logos” kelimelerinin birleşmesiyle oluşur. Biyoloji; canlıların gelişim aşamalarını, birbirleriyle ve çevreleriyle olan ilişkilerini, anatomik yapılarını ve bu yapıların işleyişlerini, hücre ve hücrede meydana gelen metabolik olayları inceler. Biyolojinin günümüzde tıp, eczacılık, ziraat, veterinerlik, moleküler biyoloji, genetik, embriyoloji, ekoloji gibi çok sayıda çalışma alanı vardır. Bir ağacın canlı olduğu ya da bir taşın canlı olmadığı nasıl anlaşılır? Varlıkları canlı olarak nitelendirmek için tüm canlılarda ortak olarak bulunan özelliklere bakmak gerekir. Bu ortak özellikler beslenme, solunum, boşaltım, hareket etme, uyarılara tepki verme, uyum, üreme, hücresel yapı, büyüme ve gelişmedir. Bu özelliklerin tamamına sahip olan varlıklar canlı olarak nitelendirilir.
Biyoloji Nedir?
- Yaşamın Kodudur: Gök Tanrı’nın doğaya nakşettiği o muazzam yazılımı, yani DNA’yı ve genetiği çözme girişimidir. Bir bozkurtun asaletinden bir hücrenin içindeki ribozoma kadar her şey bu kapsama girer.
- Dengedir (Homeostazi): Vücudun dışarıdaki fırtınaya rağmen içerideki nizamı nasıl koruduğunu anlatır. Kan basıncından vücut ısısına kadar o sarsılmaz Türk disiplini gibi çalışan iç dengedir.
- Değişim ve Uyumdur: Bir canlının yaşadığı coğrafyaya, iklime ve şartlara göre nasıl şekil aldığını, nasıl “alp” olduğunu gösterir. Adaptasyon dediğimiz şey, hayatta kalma iradesidir.
- Enerji Dönüşümüdür: Güneşten gelen o kutlu ışığın, bitkiler aracılığıyla nasıl ete kemiğe, güce ve harekete dönüştüğünün hikayesidir.
Biyoloji Ne Değildir?
- Sadece Ezber Değildir: Biyolojiyi Latince terim yığını sananlar yanılır. Olay, o terimlerin arkasındaki mantığı, sistemlerin birbiriyle nasıl konuştuğunu anlamaktır.
- Cansız Maddenin İlmi Değildir: Fizik ve kimya temeldir ama biyoloji işin içine “ruh” ve “can” girdiği yerde başlar. Ölü bir doku kimyanın konusudur, yaşayan bir organizma biyolojinin.
- Hurafe ve Tahmin Değildir: “Şu otu kaynat iç, her şeye iyi gelir” demek biyoloji değildir. Biyoloji; deneydir, gözlemdir ve laboratuvarın o soğuk ama gerçekçi ışığıdır.
- Statik Bir Bilim Değildir: “Ben her şeyi öğrendim” diyemezsin. Her gün yeni bir virüs, yeni bir gen dizilimi ya da yeni bir tür çıkar. Sürekli güncellenen bir yazılım gibidir.
