Bu sıçramadaki önemli adımlardan biri de ateşin kontrolünün keşfedilmesiydi. Bazı insan türleri 800 bin yıl önceden beri ateşi zaman zaman kullanıyordu; yine aşağı yukarı 300 bin yıl önce Homo erectus, Neandertaller ve Homo sapiens’in ataları da ateşi günlük olarak kullanıyordu. İnsanlar nihayet güvenilir bir ışık ve ısı kaynağına ve aynı zamanda etraflarında gezinen aslanlara karşı…
Atlı göçerleri bozkırlardan dışarıya çeken acaba neydi? Sosyal antropologların diğertoplumlarda incelediği savaş davranışlarının göçerlerde görülmediğini biliyoruz. ‘İlkel savaşçılar’ olmadıkları kesindir, ilk başından beri kazanmak için savaşmışlardır ve bu nedenle akrabalık kavgaları ya da törensel nitelikli savaşlar gibi kavramlar bu duruma uymamaktadır. Arazi yüzünden savaş çıkmış olması da inanılır gibi değildir çünkü göçerler hiç kuşkusuz belirli…
Evrenin genişlemekte olduğunun ortaya çıkarılışı yirminci yüzyılın en büyük düşünsel devrimlerinden biridir. Bugünden geçmişe bakıldığında kimsenin bunu neden daha önce akıl etmediğine şaşmamak elde değil. Newton ve diğerleri statik bir evrenin kütlesel çekim etkisiyle zamanla büzülmeye başlayacağını kestirmeliydiler. Şimdi, evrenin durağan olmayıp genişlemekte olduğunu varsayalım. Genişleme oldukça yavaş ise, çekim kuvveti sonunda genişlemenin durmasına ve…
İlk çiftçiler için diğer bir önemli görünür değişiklik türü bitkinin yeniden ürün vermesiyle ilgilidir. Ürün geliştirmenin genel sorunu, rastlantıyla mutasyon geçirmiş bitki teklerinin (örneğin, tohumlan daha büyük ya da daha az acı olduğu için) insanlara normal teklerden daha yararlı olmasıdır. Bu mutasyonlu bitki tekleri normal olanlarla melezleşmeye devam ederse mutasyona hemen su katılacak ya da…
Eski Türklerin vezni, hece vezni idi. Mahmud-ı Kâşgârî lügatindeki Türkçe şiirler, hep hece veznindedir. Sonraları, Çağatay ve Osmanlı şâirleri taklit vasıtasıyle Acemlerden aruz veznini aldılar. Türkistan’da Nevaî, Anadolu’da Ahmed Pasa aruz veznini yükselttiler. Saraylar bu vezne kıymet veriyorlardı. Fakat, halk, aruz veznini bir türlü anlayamadı. Bu sebeple halk şairleri eski hece vezniyle şiirler söylemekte devam…
Yaklaşık 34 binden fazla kişinin ölümüne neden olan, dünyadaki çoğu ülkenin ekonomilerini çökerten, yeni tip koronavirüs Covid-19 salgının ilk ortaya çıktığı ‘Vahşi Hayvan Pazarları’ Çin’de yeniden kurulmaya başladı. Çin’de Yarasa Çorbası, Fare Şiş-Kedi Kızartması Tekrar Satışa çıktı. Virüsün kontrol altına alındığı haberini duyan Çinli pazarcılar ve lokantalar tekrar Çin halkının damak tadına uygun yemekleri piyasaya…
Mütarekeden sonra, ingilizleri, Fransızları yakından görmeğe, tanımağa bağladık. Bunlarda ilk gözümüze çarpan cihet, medenî ahlâkın bozukluğudur. Bilhassa, memleketimize gelen veya Malta’da hâkim bulunan ingilizlerin medenî ahlâklarını çok düşük bulduk. Müstemleke ahalisini soymak, mağlûplara kul, köle muamelesi yapmak, harb esirlerinin ve hattâ sulh esirlerinin parasım, eşyasını çalmak onlarca tamamiyle helaldir. İngiliz milletinin medenî ahlâkında gördüğümüz bu…
Diğer dinlere mensuplar arasında Yahudiler, padişahın kendilerine tanıdığı imtiyazlarla korunan özel bir konuma gelmeyi başarmışlardı. Mesleki açıdan tefeci olarak kabul ediliyorlardı, ama tıpta sahip oldukları bilgilerle saraya ve padişahın gönlüne girmeyi de başarmışlardı. Padişaha yaranmak için her fırsatı kullanıyorlardı. Büyük okullara sahip oldukları ve en yoğun yaşadıkları Bursa, Edirne ve Selanik’te padişahı: “Rabbimiz seni korusun…
Kanunî’nin 6/7 Eylül 1566’da Zigetvar önlerinde vefat etmesi üzerine, Veziriazam Sokollu Mehmed Paşa, Kütahya’da ki Şehzâde Selim’e mektup gönderip, babasının vefat ettiğini ve derhal bu tarafa gelmesi gerektiğini haber verdi. Veziriazamın mektubunu 12 gün sonra, Kütahya dışındaki Sıçanlı’da alan II. Selim, derhal şehre döndü. O gün Cuma olduğu için şehirdeki bütün camilere haber gönderilerek hutbe…
Etiyoloji veya neden bilimi, bir şeyin nedenini inceleyen bilim dalıdır. Neden olmanın, nedenselliğin, nedenin incelenmesidir. Örneğin; Türk Hükümdarı Sultan Mehmed neden İstanbul’u fethetti? Sultan Abdülhamid’e neden darbe yapıldı? Gibi tarihi olayların nedenlerini arayan bilimdir. Tıpta ise etiyoloji, hastalık veya patolojilerin neden ve değişkenlerini araştırmaktır. Buna bağlı olarak, hastalık yaygın olduğunda, epidemiyolojik çalışmalar, yer, cinsiyet, kimyasallara…