Müslüman Bilim Adamı: Zekeriya bin Mahmut el Kazvini

Zekeriya bin Mahmut el Kazvini (Abu Yahya Zakariya’ ibn Muhammad al- Qazwini) (d.1202- ö. 1283), Fars matematik, fizik, astronomi, coğrafya ve jeoloji bilgini. Müslüman Bilim Adamları 273 Hayatı Tahran’a 150 km. uzaklıktaki Kazvin’de doğan Zekeriya bin Muhammed çok kısa zamanda tarih, astronomi ve jeolojide söz sahibi oldu. Ortaçağda jeolojinin otorite kabul edilen isimlerinden birisiydi Batı O’nu “Müslümanların Pilinus’u” olarak tanımıştır. Eserleri Acaibul Mahlukat ve Acaibul Buldan, (Tuhaf Yaratıklar ve Acayip Varlıklar), isimli, Türkçe ve Farsçaya’da tercüme edilmiş olan Arapça astronomi eseri, “Asar-ül Bilad ve Ahbar-ül İbad”, isimli coğrafya eseri yazan Kazvini, Dünya’nın küre şeklinde olduğunu belirtmiş, hava, su, bitki, hayvan ve madenlerden detaylı olarak bahsetmiş, dağ, dere, ada, deniz ve nehirlerin oluşumu hakkında görüşler belirtmiştir. Batı’da ancak 1920’de inceleme konusu olan kaya manyetizması ve fosil manyetizma, yedi asır evvel Kazvini tarafından ele alınmış, modern jeolojinin keşiflerinden sayılan “Reversal Manyetizma” (ters dönümlü manyetik alan) daha o zaman, bu müslüman ilim adamı tarafından ortaya konmuştur. Eserinde, dağların oluşumunu ve sebeblerini de inceleyen Kazvini, “…Her 36.000 (otuzaltıbin) yılda, yıldızlar dolaşımlarını tamamlarlar ve Yeryüzünde büyük değişiklikler olur; karalar denizlere 274 Hacı Mahmut Hatun dönüşür, denizler kurur, dağlar ova, ovalar dağ olur. Kuzey güney olur…” gibi modern bilimlerin vardığı neticelere uygun görüşlerini dile getirmektedir. Ayrışma, aşınma, birikim alanına taşınma ve depolanmayı, “…dağlar güneş ısısıyla toprağa ve kuma dönüşür ki, rüzgarların tesiriyle nehirlere, buradan da denizlere taşınır ve zamanın geçmesiyle aralarda tepeler meydana gelir; böylece denizlerde çıkıntılar görürüz…” şeklinde ifade eden Kazvini, 1950’lerde Airy ve Pratt tarafından ileri sürülen izostazi’yi (dağların kabukta, yoğunluk farklarına göre ovalık kısımlarla bir denge oluşturması) “…dağlar yeryüzünde doğrudan denge sağlarlar…” sözleriyle asırlar öncesinden haber veriyordu. Müslüman Bilim Adamları 275 Depremleri volkanizma ve mağmatizmaya bağlayan Kazvini, yer altındaki basınç için buharı örnek vererek şunları yazmaktadır: Buğular ve buharlar yeraltı çukurlarında su halinde yoğunlaşmadığı veya sıcaklık sebebiyle dağıtmadığı zaman çıkış bulamazlarsa, bir kimsenin vücudunu ateşin titretmesi gibi, onlar da yeryüzünü titretirler.

Kaynaklar

– T. Lewick, ‘Kazwini’ in The Encyclopaedia of Islam, 2nd edition, ed. by H.A.R. Gibbs, B. Lewis, Ch. Pellat, C. Bosworth et al., 11 vols. (Leiden: E.J. Brill, 1960-2002), vol. 4, pp 865-7 – L. Richter-Bernburg, ‘al-Qazwini, Zakariyya’ ibn Muhammad’, in Encyclopedia of Arabic Literature, ed. by Julie Scott Meisami and Paul Starkey (London: Routledge, 1998), vol. 2, pp 637-8 – Zekeriya, el-Kazvini, Acaibul Mahlukat, Beyrut, 1976, s.298

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s