Fiyat Kontrolleri (Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları)

Fiyat Kontrolleri (Taban ve Tavan Fiyat Uygulamaları)

Fiyat kontrolleri genelde hemen her ülkede emek piyasasında, birtakım tarımsal ürünlere ilişkin piyasalarda, kira kontratlarında sık sık rastladığımız uygulamalardır. Bu uygulamalar sonucu bir mal ve hizmet için asgari ya da taban fiyat belirlenmektedir. Bu fiyat düzeyinin altındaki bir fiyattan piyasada işlem gerçekleşmez. Taban fiyat uygulamasında amaç, mal ve hizmet arz edenleri korumaktır. Örneğin; asgari ücret ödemesi ile düşük gelirliler korunurken, destekleme alımlarıyla çiftçilerin korunması amaçlanmaktadır. Örnek olarak, yaş çay yaprağı piyasasında devlet müdahalesi olmaksızın fiyat P1 düzeyinde oluşacaktır. Bu denge fiyat düzeyi olup, arz ve talep eşitliği sağlanmıştır. Eğer hükûmet bu düzeyi düşük bulup, bunun üzerinde PA düzeyinde bir taban fiyat belirlerse, ortaya arz fazlalığı çıkmaktadır. Bu fazlalığı hükûmetin satın alıp, stoklaması gerekmektedir. Gerek denge fiyatı üzerindeki fiyat, gerekse stoklama maliyetleri tüketicileri olumsuz yönde etkilemektedir. Bu yüzden çay dâhil, bazı tarımsal ürünler için hükûmetler alternatif politikalarla arzı sınırlandırma yolları aramaktadırlar. Grafik 5.1’de yapılan çizimde, eğer taban fiyatı P1 düzeyinde ya da altında belirlenmişse hiçbir bağlayıcı yanı olmamaktadır.

Ancak, P1’in üzerindeki fiyat arz fazlası oluşumuna neden olmaktadır. Tavan fiyat uygulamasıyla ise, hükûmet uygulanacak en yüksek fiyatı belirler. Amaç, denge fiyatını yüksek bulan tüketicileri desteklemektir. Eğer, tavan fiyat denge fiyatının üzerinde belirlenmişse, bağlayıcı hiçbir özelliği yoktur. Eğer uygulanması gereken maksimum fiyat, denge fiyatının altında belirlenmişse birtakım sorunlarla karşılaşılır. Bu sorunlardan ilki firmaların fiyatı düşük bulmalarından dolayı üretimi kısmaları ve bu mala ilişkin kıtlık ya da talep fazlası yaşanmasıdır. Grafik 5.2’de gösterildiği gibi, P2 maksimum fiyat olarak belirlenmişse, denge fiyatının altında olduğu için Q3-Q2 kadarlık talep fazlası oluşacaktır. Bağlayıcı bir tavan fiyat uygulamasıyla ortaya çıkan kıtlık, tayınlama sorununu ortaya çıkaracaktır. Her tüketici belirli miktarda malı satın alabilecek, daha fazlasını satın alamayacaktır. Tayınlama, uzun kuyrukların oluşmasına yol açarak, tüketicilerde zaman kaybına neden olacaktır. Satıcılar kendi müşterilerine, yakınlarına öncelik vererek, karmaşaya yol açabilecektir. Yine bağlayıcı tavan fiyat ile özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde karaborsa fiyatının oluşması gündeme gelecektir. Böylece insanlar devletin kontrolü dışında karaborsa fiyatıyla (PK) P2 fiyatı arasında anlaşmaya göre bir fiyat uygulayarak, malların gizli-saklı satışına neden olacaktır.

Bir başka sorun da bu fiyat düzeyinde satılan malın kalitesini geliştirmeye yönelik çaba gerektirmemesidir. Maliyeti düşürmek için firmalar düşük kaliteye yöneleceklerdir. Bu sorunlar dikkate alındığında, tüketicileri korumaya yönelik bu politika daha çok zarar verebilecektir. Örneğin; kira kontrolleri ile üreticiler daha az kiralık ev üretecekler, arz daralmış olacak ve kalite düşecektir.

Bir Cevap Yazın