Monopolde Fiyat Farklılaştırması

Monopolde Fiyat Farklılaştırması

Bir mala ilişkin piyasa talep eğrisi, değişik fiyatlardan malı satın almak isteyenlerin bireysel taleplerinin yatay toplamıdır. Piyasa arz ve talep eğrilerinin kesiştiği noktada malın piyasa fiyatı oluşur. Bir malı piyasada oluşan fiyatın üzerinde bir fiyattan veya altında bir fiyattan satın almaya hazır olan tüketiciler vardır. Fiyat belirleme gücü tam olan bir monopolcü firma ürettiği malı her tüketiciye aynı fiyattan satmak yerine, söz konusu malı farklı tüketici gruplarına farklı fiyatlardan satma yoluna giderek kârını arttırmak isteyebilir. Monopolcü firmanın aynı malı farklı tüketici gruplarına farklı fiyatlardan satılmasına fiyat farklılaştırması denir. Fiyat farklılaştırmasının en yoğun uygulandığı sektörlerden biri hava yolu taşımacılığıdır. Hava yolu şirketi müşterileri arasında ekonomi sınıfı ve businness sınıf şeklinde ayrıma giderek, her bir sınıfa farklı fiyattan bilet satarak kârını arttırmaya çalışır. Her ne kadar her iki sınıfa ait müşteriler birbirinden farklı fiyat ödese de nihayetinde her iki sınıf da A noktasından B noktasına ulaşmış olmaktadır. Her monopol fiyat farklılaştırmasına gidemez. Bir firmanın fiyat farklılaştırmasına gidebilmesi için bazı şartları aynı anda sağlaması gerekir. Bu şartlar şunlardır:

• Firmanın fiyat belirleme gücü tam olmalıdır.
• Firma tüketicilerini tam olarak birbirinden ayırabilmelidir ve tanımlamalıdır.
• Firmanın sattığı malın faydası sadece malı satan alan kişiyle sınırlı olmalıdır. Satın alan bu malı üçüncü kişilere satamamalıdır.

Fiyat farklılaştırması üç farklı biçimde olabilir. Bunlar; birinci derece fiyat farklılaştırması, ikinci derece fiyat farklılaştırması ve üçüncü derece fiyat farklılaştırmasıdır. Monopolcü firmanın ürettiği her bir birim malı ayrı ayrı mümkün olabilecek en yüksek fiyattan tüketicilere satmasına birinci derece (mükemmel) fiyat farklılaştırması, monopolcü firmanın ürettiği toplam malın ilk kısmını en yüksek fiyattan ve ondan sonraki kısımları ise giderek azalan fiyatlardan satmasına ise ikinci derece (blok) fiyat farklılaştırması denir. Örneğin; monopolcü firma ilk 50 birimi 100 TL’den, sonraki 80 birimi 70 TL’den, daha sonraki 60 birimi 55 TL’den vb. biçimde satma eğilimindeyse, monopolcü firma ikinci dereceden fiyat farklılaştırmasına gitmiş olur. Monopolcü firmanın ürettiği mal için farklı piyasalarda farklı fiyat uygulaması veya tüketicileri belli kriterler dâhilinde farklı gruplara ayırıp, her bir grup için farklı fiyat uygulamasına üçüncü derece (pazar) fiyat farklılaştırması denir. Örneğin; TCDD’nin asker, öğrenci ve yaşlılara %20 indirimli bilet fiyatı uygularken bu sınıfa girmeyen kişilerden normal bilet ücreti talep etmesini üçüncü dereceden fiyat farklılaştırmasına örnek verebiliriz.

Monopolcü firmanın fiyat farklılaştırmasına gitmesinin nedeninin kârını arttırmak olduğunu belirtmiştik. Monopolcü firma fiyat farklılaştırması sonucunda tüketici rantlarını kendisine transfer ederek kârını arttırmış olur. Şimdi bu durumu ikinci derece fiyat farklılaştırmasına dayalı olarak Grafik 8.3 yardımıyla açıklayalım. P1 > P2 > P3 olduğu varsayımında, monopolcü firma Q3 kadar olan toplam üretimini P3 gibi tek bir fiyattan satmak yerine fiyat farklılaştırmasına gitmeyi tercih edebilir. Fiyat farklılaştırması sonucunda monopolcü firma Q3 kadar olan toplam üretiminin: Q1 kadar olan kısmını P3 gibi tek bir fiyattan satmak yerine P1 gibi daha yüksek bir fiyattan satarak ECHG alanı kadarlık bir tüketici rantını; Q1’den Q2’ye kadar olan kısmını P3 gibi tek bir fiyattan satmak yerine P2 gibi daha yüksek bir fiyattan satarak BFJH alanı kadarlık bir tüketici rantını kâra dönüştürmüş olur. Dolayısıyla monopolcü firma fiyat farklılaştırmasına giderek ECHG alanı ile BFJH alanının toplamından oluşan EGJFBC alanı kadar bir tüketici rantını kâra dönüştürmüş olur. Böylece monopolcü firma fiyat farklılaştırmasına gitmekle kârını arttırır.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s