Orta Asya İlk Türk Devletleri: Kök Türkler

I. Kök Türk Devleti (552-630): Tarihte Türk adını ilk kez resmî devlet adı olarak kullanan Kök Türkler, Bumin Kağan önderliğinde Avarları mağlup ederek, 552’de kurulmuştur( Harita 1.4.). Bumin Kağan, İl Kağan unvanını alarak ülkenin batı kanadının yönetimini kardeşi İstemi Yabgu’ya verdi. Mukan Kağan idaresinde Kök Türk Devleti en parlak dönemini yaşadı. Kore’den Karadeniz’e kadar olan coğrafyada yaşayan bütün Türk ve diğer milletlerden kavimleri devlete bağladı. Onun zamanında Kök Türkler dünyanın en güçlü devletlerinden biri oldu. Mukan Kağan’dan sonra kardeşi Ta-Po Kağan devletin başına geçti. Ta-po Kağan’ın ölümünden sonra yaşanan taht kavgaları neticesinde I. Kök Türk Devleti, Batı ve Doğu olmak üzere ikiye ayrıldı(582). 630 yılında Doğu Kök Türk Devleti, 659 yılında ise Batı Kök Türk Devleti, Çin egemenliğine girdi.

II. Kök Türk Devleti (682-744): I. Kök Türk Devleti’nin 630 yılında Çin hâkimiyetine girmesinden sonra bağımsızlığın kaybedilmesi ve elli yıllık esaret dönemi yaşanması Türk milleti üzerinde derin etkiler bıraktı. Birçok Türk Bey’i istiklal mücadelesine girişerek Çin’e karşı isyan etti. Bunların en önemlisi Çin sarayını basmak isteyen Kürşat’ın 639 yılındaki baş kaldırışıdır. Ardından bağımsızlığı kazanma adına 648, 679 ve 681 yıllarında üç girişim daha yaşandı. Bu ilk direnişler başarıya ulaşmış olmasa da nihayet Kutluk’un başlattığı kurtuluş mücadelesi başarılı oldu. 682 yılında II. Kök Türk Devleti resmen kuruldu (Harita 1.4.). Kutluk Kağan, devleti derleyip toplayan anlamına gelen “İl- teriş” unvanını aldı. Tonyukuk ise “Apa Tarkan” unvanını alarak devletin yönetiminde Kutluk Kağan’ın en büyük yardımcısı oldu. Kutluk Kağan’ın ölümü üzerine tahta kardeşi Kapgan Kağan geçti. Kapgan Kağan, Türk boylarını hâkimiyet altına aldı, ardından Batı Türkistan’a yönelerek 701 yılında Demir Kapı’ya kadar ulaştı. Kapgan Kağan’ın sertlik politikası ve Çinlilerin entrikaları nedeniyle devlete bağlı boylar birer birer isyan etmiştir. Bayırkular üzerine çıktığı sefer dönüşünde Kapgan Kağan’ın öldürülmesinden sonra devletin başına Bilge Kağan geçmiştir. Bilge Kağan öncelikle devletin başına büyük dert açan boyların isyanını bastırmış ve devletin birliğini yeniden tesis etmiştir. Kardeşi Kültigin ordu komutanı olmuş Tonyukuk devlet meclisi başkanlığına getirilmiştir. Bu üçlü döneminde en parlak günlerini yaşayan II. Kök Türk Devleti Bilge Kağan’dan sonra devletin başına geçen kağanların yetersizliği nedeniyle bir daha toparlanamamış, Karluk, Basmil ve Uygur isyanları neticesinde Uygurlar tarafından yıkılmıştır(745).

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s